Jaarthema 2018 'Plant & Eter: Van oerknol tot turbobiet!'

Plant & Eter
Van oerknol tot turbobiet!

Het jaarthema 2018 gaat over eten en gegeten worden. Wie eten planten, welke planten eigenlijk en zijn dat dezelfde planten als onze verre voorouders aten? Kunnen we leven zonder planten en hoe beschermen planten zich tegen vraat?

Van oerknol tot turbobiet!’ bestaat uit een bordententoonstelling, een informatieve tuinwandeling en de kinderspeurtocht ‘Een boodschappenrondje met Billenklap’. Het maakt deel uit van het nationale botanischetuinen-thema ‘Plant & Eter’.

Landbouw
De mens heeft gedurende het grootste deel van zijn bestaan een nomadisch verzamelaarsleven geleid waarbij ook af en toe op wild gejaagd werd. Planten, zoals vruchten, bladgroentes en (oer)knollen, werden verzameld afhankelijk van de locatie en de tijd van het jaar. Ongeveer 10.000 jaar geleden begonnen zich de eerste landbouwsamenlevingen te ontwikkelen, waarbij mensen zich vestigden op  een min of meer vaste locatie. Men ging allerlei gewassen verbouwen en verbeteren zodat de oogst groter en zekerder werd. Uiteindelijk heeft dit geleid tot de grootschalige landbouw zoals wij die kennen, met enorme akkers, bestrijdingsmiddelen, al dan niet genetisch gemodificeerde planten en een grote eenvormigheid. De turbobiet heeft dus de oerknol vervangen!

Eetbare planten 
Er zijn echter ook gebieden (voornamelijk in Afrika) waar nog ongeveer wordt geboerd op de traditionele manier. De oogsten zijn daar veel diverser, maar de opbrengst is ook veel kleiner. In totaal worden tegenwoordig zo’n 3.000 soorten planten verbouwd voor consumptie, hoewel maar zo’n 100 soorten verantwoordelijk zijn voor ca. 90% van al het plantaardig voedsel dat wij eten! Zo’n  lage diversiteit aan belangrijke landbouwgewassen heeft voordelen zoals eenvormige,  makkelijk te vervoeren en verwerken producten, gelijktijdige oogstmomenten en efficiënt grondgebruik, maar ook nadelen zoals geringere weerstand tegen ziektes, klimaatverandering en bodemverzilting. Daarom wordt tegenwoordig gestreefd naar meer variatie binnen voedselgewassen door oude of verwante soorten in te kweken die bijvoorbeeld wel een hoge zouttolerantie hebben. Bij de Universiteit Utrecht houdt het programma Future Food zich daar onder andere mee bezig. Dus: als we weer wat ‘oerknol’ terugbrengen in de ‘turbobiet’ krijg je uiteindelijk een über-turbobiet!