Het Wilhelmus, hoe zat het ook alweer?

Op Koningsdag klinkt om klokslag tien uur het Wilhelmus uit veel huiskamers in ons land. Althans, als het aan het Koninklijk Concertgebouworkest ligt. Maar hoe zit het ook alweer met het Wilhelmus? Op HowToWilhelmus, gemaakt door Nationale Opera & Ballet en de Universiteit Utrecht, leer je meer over het Nederlands volkslied en kan je je eigen versie maken. Wist je dat het voorkomt uit een spotlied uit de zestiende eeuw? En dat de tekst al bijna 400 jaar zo goed als onveranderd is gebleven? En waarom zingt Willem van Oranje dat hij van ‘Duitsen bloed’ is?  

Frans spotliedje

Een klein stukje geschiedenis. In 1568 wilde de prins van Condé de Franse stad Chartres innemen met zijn leger, maar dit mislukte hopeloos. Kort daarna zou een katholieke soldaat O la folle enterprise du prince de Condé hebben geschreven; wat een dwaze onderneming van de prins van Condé. In 1574 werd de eerste Nederlandse tekst op dit inmiddels populaire Franse liedje geschreven. De schrijver wilde Willem van Oranje als de held van de Opstand tegen de Spaanse koning eren. 

Hét Wilhelmus

Het Wilhelmus zoals wij dat vandaag de dag kennen is dus een protestlied: een lied dat kritiek uit op een bestaande situatie, met als doel om iedereen ervan te overtuigen dat verzet tegen de Spaanse koning nodig is. Dat verzet leidde in dit geval tot de Tachtigjarige Oorlog (1568-1648). Het Wilhelmus hielp om mensen in Noord- en Zuid-Nederland te laten nadenken over een opstand tegen Spanje. In het lied komt Willem van Oranje in de ‘ik-vorm’ aan het woord. ‘Wilhelmus van Nassau, ben ik van Duits bloed’, zegt hij in de eerste regel. Let op, ‘Duits’ betekende toen zoveel als ‘Nederlands’. In de rest van het lied legt deze ‘ik’ uit waarom het volk in opstand zou moeten komen tegen Spanje – en waarom hij een geschikte leider zou zijn.

Wilhelmus als protestlied tegen de koning van Spanje

Wilhelmus als nationaal symbool

Els Stronks lichtte eerder toe dat je op HowToWilhelmus  leert over het Wilhelmus als nationaal symbool.  In de Nederlandse samenleving wordt het Wilhelmus ingezet als teken van nationale eenheid, maar het lied zelf staat historisch gezien eerder symbool voor verdeeldheid. Het Wilhelmus is het product van een verscheurde gemeenschap die voor een moeilijke keuze stond. Het Wilhelmus werd geschreven om groepen van politiek en religieus zeer verdeelde burgers te verenigen, door potentiële zangers (medestanders) ervan te overtuigen dat een opstand tegen de Spaanse koning te rechtvaardigen was en door steun te vragen voor Willem van Oranje als leider in die opstand.

#Wilhelmus2020

Terug naar 1626, toen stelde Adriaen Valerius een bundel samen van geuzenliederen, waar het Wilhelmus er een van was. In deze bundel staat het Wilhelmus met een nieuwe melodie, die iets afwijkt van het oorspronkelijke Franse lied. Deze melodie zingen we vandaag de dag nog. Op HowToWilhelmus vind je deze verschillende versies en kan je ook je eigen tekst of melodie op het Wilhelmus maken. Ben je niet zo creatief maar wil je toch meezingen of musiceren? Gebruik dan het arrangement zoals gemaakt door het Concertgebouworkest (te vinden op de website van het orkest partijen van het Wilhelmus, gemaakt door de contrabassist) en je bent extra goed voorbereid op een optreden. Via #Wilhelmus2020 kan je je bijdrage delen met de wereld.