Ecoloog Edwin Pos meet in Costa Rica hoe het regenwoud na verwoesting teruggroeit
Tijdens zijn studie bracht Pos enkele maanden door in Brazilië om onderzoek te doen. Het was zijn eerste kennismaking met het tropisch regenwoud, een ervaring die diepe indruk maakte. Nu is hij regelmatig in Costa Rica te vinden om te onderzoeken of de gevolgen van ontbossing kunnen worden teruggedraaid.
Edwin, opgegroeid op de Veluwe, is al sinds zijn prille jeugd een echt ‘buitenmens’. Als ecoloog is hij vooral geïnteresseerd in de complexe puzzel die biodiversiteit is. Hij wil begrijpen hoe een ecosysteem in elkaar zit. Waarom groeit de ene soort ergens wel en de andere niet? “Als student leer je over de tropische ecosystemen, de hoeveelheid diversiteit, de ligging en de oppervlaktes”, zegt Edwin. “Maar om dan daadwerkelijk te ervaren dat je ergens diep in de jungle zit, dat heeft iets bijzonders.”
In Costa Rica meet hij hoe een bos kan terugveren na verstoring. “Je beseft, midden in het oerwoud, des te meer dat je slechts een klein onderdeel bent van een veel groter geheel en dat dit geheel ontzettend complex is. Als kind was ik hierdoor al gefascineerd en nu is het een belangrijke academische drijfveer.”
Over Edwin Pos
Edwin Pos studeerde filosofie en biologie aan de Universiteit Utrecht en werkt daar nu als is ecoloog, universitair hoofddocent, wetenschappelijk directeur van de Botanische Tuinen én hoofd van de onderzoeksgroep Quantitative Biodiversity Dynamics.2. In 2021 werd Edwin Pos door New Scientist uitgeroepen tot Wetenschapstalent van het Jaar. Hij kreeg de prijs vanwege zijn vernieuwende manier om ecologische data te combineren met wiskundige modellen en die kennis bruikbaar te maken voor actuele vragen over biodiversiteit.
Ook binnen de universiteit speelt hij een zichtbare rol. Bij de opening van de nieuwe Evolutietuin van de Botanische Tuinen in 2025 nam Edwin bezoekers mee langs de ontwikkeling van planten door de tijd en benadrukte hij hoezeer biodiversiteit verweven is met ons dagelijks leven.
Ontbossing, landbouw en klimaatverandering
Edwin keert voor zijn onderzoek geregeld terug naar de jungles van Midden-Amerika. “Daar proberen we antwoorden te vinden op vragen die je op afstand niet kunt oplossen,” zegt hij. Hij ziet met eigen ogen de gevolgen van ontbossing, landbouw en klimaatverandering. “We horen en lezen in Nederland veel over de gevolgen van ontbossing maar ervaren het als individu zelf niet of nauwelijks.”
Maar als Edwin midden in het oerwoud staat en hij de uitgestrekte plantages ziet waar vroeger bomen stonden, dan komt dat wel binnen: “Het geeft je een perspectief over de schaal van ontbossing en het verlies van biodiversiteit, die je alleen krijgt als je er bent geweest. De wetenschap over de verdere consequenties daarvan weegt dan ook zwaarder”, legt Edwin uit.
De invloed die wij hebben op het bos is onlosmakelijk verbonden met het functioneren van het ecosysteem.
Consequenties voor plant en dier
“Alles hangt met elkaar samen”, weet Edwin. Hij noemt voorbeelden: “Regionaal klimaat kan bijvoorbeeld veranderen als er grote delen bos verdwijnen. De biodiversiteit wordt beïnvloed omdat populaties niet meer met elkaar in contact staan, diersoorten niet meer kunnen migreren of niet meer bij de zaden komen, die ze voeden en helpen verspreiden.” Edwin vertelt dat alles een effect heeft op elkaar. En dat ook het handelen van de mens gevolgen heeft. “De invloed die wij hebben op het bos is onlosmakelijk verbonden met het functioneren van het ecosysteem.”
Bomen tellen
In Costa Rica onderzoekt Edwin hoe bijvoorbeeld oude plantages weer kunnen uitgroeien tot tropisch bos. Met steun van stichtingen als Adopteer Regenwouden Work with Nature inventariseert hij bestaand bos en zijn er – als onderdeel van het onderzoek - duizenden jonge bomen geplant. Het herstel wordt nauwkeurig gevolgd. Het plan is om jaar na jaar te meten hoe snel de bomen groeien, wat er in de bodem gebeurt en welke soorten uit zichzelf terugkeren. Zo moet er een tijdlijn ontstaan van verandering die laat zien hoe biodiversiteit zich herstelt.
Edwin: “Het project is pas zo’n drie jaar geleden begonnen. De eerste twee jaar stonden vooral in het teken van opstarten, het meten en opzetten van de meetgebieden en het trainen van de betrokken onderzoekers. Net als het bos is ook de dataset aan het groeien. Over enkele jaren kunnen we hopelijk de eerste resultaten delen.”
Algemeen of zeldzaam
Maar óf het mogelijk is dat voormalige plantages weer uitgroeien tot bos, dat weet Edwin zeker. “De vraag is alleen wat voor soort bos je dan terugkrijgt.” Edwin meet samen met collega’s, wetenschappers, studenten en plaatselijke bewoners welke soorten terugkeren, of ze algemeen of zeldzaam zijn en of dat iets uitmaakt voor het functioneren van het bos. “Dit zijn de vragen die we in dit project proberen te beantwoorden.”
Recente onderzoeken laten zien dat naar schatting de helft van de boomsoorten in het Amazonegebied tegen 2050 bedreigd worden door klimaatverandering en ontbossing.
Soorten op de rode lijst
Edwin werkte mee aan een paper over het verlies van biodiversiteit, op basis van een hele grote dataset “We hebben geschat dat er meer dan 15.000 boomsoorten zijn in de Amazone. Hiervan is zo’n 1-2% hyperdominant, dat wil zeggen dat die soorten veel voorkomen. De andere 98-99% aan soorten is een stuk zeldzamer. Recente onderzoeken laten zien dat naar schatting de helft van de boomsoorten in het Amazonegebied tegen 2050 bedreigd worden door klimaatverandering en ontbossing. Als je dan bedenkt dat een enkele hectare bos in het noordwestelijke Amazonegebied wel meer dan 300 boomsoorten kan bevatten, dan kun je misschien wel nagaan hoeveel soorten we op een gegeven moment kunnen verliezen met elke hectare bos dat verdwijnt”, legt Edwin uit.
Het is niet allemaal kommer en kwel
Hij maakt zich zorgen over het verlies aan biodiversiteit, maar heeft wel een belangrijke nuance. Het is ook niet allemaal kommer en kwel. In sommige gebieden zijn we in staat om relatief veel natuur terug te brengen, iets wat natuurlijk heel mooi is en laat zien dat het dus ook kan. Gelukkig is er nog heel veel biodiversiteit over: daar moeten we dus zuinig op zijn!
Help Edwin en dit onderzoek
Wie hem hoort spreken, merkt dat hij gelooft in de veerkracht van de natuur. Een plantage kan weer een bos worden, biodiversiteit kan terugkeren. Met zijn project in Costa Rica wil hij aantonen dat het kan. Het levert kennis op die wereldwijd gebruikt kan worden voor natuurherstel. Het Utrechts Universiteitsfonds werft fondsen voor onder meer dit onderzoek. Met die steun kan Edwin het onderzoek op de lange termijn waarborgen, wat nodig is om wetenschappelijke vragen te beantwoorden. Daarnaast geeft het meer studenten de gelegenheid om te worden opgeleid in het veld. Wil je ook meehelpen?
Tekst: Carolien Vader
Beeld: Hans Reitzema