Georefereren: een nieuw leven voor oude kaarten

Met georefereren is het mogelijk om gedigitaliseerde oude kaarten op moderne kaarten of andere oude kaarten te leggen. De gegeorefereerde kaartlagen tonen op die manier veranderingen in de tijd. Daarnaast zijn de oude kaarten beter te analyseren en meer geschikt als wetenschappelijke bron. De Universiteitsbibliotheek Utrecht wil met het georefereren haar collectie oude kaarten optimaal toegankelijk maken voor met name onderwijs en onderzoek.

Mensen met belangstelling voor geschiedenis en oude kaarten kunnen de Universiteitsbibliotheek Utrecht helpen met het georefereren van de oude kaarten uit haar collectie. Dit kan door te klikken op de onderstaande link 'Georefereer een oude kaart'; daarmee kan - indien beschikbaar - een willekeurige gedigitaliseerde kaart gegeorefereerd worden. Dit gebeurt door het plaatsen van referentiepunten op de scan van de oude kaart en op de desbetreffende locatie van de moderne kaart. Personen die de meeste punten plaatsen, worden in de statistieken met name genoemd. Recent gegeorefereerde kaarten zijn opvraagbaar via een thumbnail of locatie.

N.B. Deze site werkt het best in Chrome en Firefox.

Georeferencer

Voor het georefereren van de oude kaarten wordt gebruik gemaakt van de innovatieve software van Georeferencer, versie 4. Deze versie heeft veel functionaliteiten, waaronder verschillende viewmogelijkheden (‘Overlay’, ‘Grid’ voor het vergelijken van meerdere kaarten, ‘Swipe’, ‘Spy glass’, 3D-viewer), het maken van transcripties, de opname van de oude kaarten in GeoEditors en de beschikbaarheid van de gegeorefereerde bestanden voor hergebruik in bijvoorbeeld eigen GIS-applicaties.

Gebruik van Georeferencer

Georeferencer versie 4 kent twee hoofdschermen:

Achtereenvolgens worden beide schermen hieronder nader uitgelegd.

Kaarten georefereren via ‘This map/Georeference’

Hiermee kunnen scans van oude kaarten gegeorefereerd worden door het plaatsen van referentiepunten. Eenmaal gegeorefereerd, zijn de kaarten via dit scherm ook twee- en driedimensionaal te bekijken. Voorts is het mogelijk om de kaarten te ‘geo-editen’, annotaties op de kaart te transcriberen, de gegeorefereerde bestanden te hergebruiken in GIS-applicaties en dergelijke.

De 'This map'-pagina, met de kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617.
De 'This map'-pagina, met de kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617.
De 'Georefereer'-pagina, met de kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617. De rode punten zijn de toegekende referentiepunten.
De 'Georefereer'-pagina, met de kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617. De rode punten zijn de toegekende referentiepunten.
Nauwkeurigheidscontrole door gebruik van 'Coordinates', kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617. De rode cirkels kunnen duiden op onnauwkeurig geplaatste referentiepunten, maar zijn ook vaak het gevolg van onnauwkeurigheid in de oude kaart.
Nauwkeurigheidscontrole door gebruik van 'Coordinates', kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617. De rode cirkels kunnen duiden op onnauwkeurig geplaatste referentiepunten, maar zijn ook vaak het gevolg van onnauwkeurigheid in de oude kaart.
3D-weergave van een kaart van een deel van de Alpen.
3D-weergave van een kaart van een deel van de Alpen.

Kaarten vergelijken via ‘Overlay & compare’

Hiermee kunnen diverse collecties oude kaarten via een geografische interface doorzocht worden en zijn de geselecteerde kaarten op verschillende manieren te bekijken en te vergelijken.

Het vergelijkingsscherm van Georeferencer (Overlay & compare), kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617.
Het vergelijkingsscherm van Georeferencer (Overlay & compare), kaart van Holland door Pieter van den Keere, 1617.

Het vergelijkingsscherm hieronder toont een 'Grid'-weergave van vier kaarten van de omgeving van Rotterdam uit diverse jaren, van de huidige weergave tot het kaartbeeld uit 1684.

Vier kaarten van Rotterdam uit de periode 1694-heden in de 'Grid'-weergave in Georeferencer.

Het vergelijkingsscherm hieronder laat de 'Swipe'-weergave van twee kaarten van de omgeving van Rotterdam zien: een hedendaags satellietbeeld en de kaart van 1684.

Kaart van het Hoogheemraadschap Schieland (detail van Rotterdam), 1684, in de 'Swipe'-weergave van Georeferencer.
Kaart van het Hoogheemraadschap Schieland (detail van Rotterdam), 1684, in de 'Swipe'-weergave van Georeferencer.

Onderstaand vergelijkingsscherm toont de 'Spy glass'-weergave van twee kaarten van Rotterdam en omgeving: een huidig satellietbeeld en een detail van de kaart van 1684.

Kaart van het Hoogheemraadschap Schieland (detail Rotterdam), 1684, in de 'Spy glass'-weergave van Georeferencer.
Kaart van het Hoogheemraadschap Schieland (detail Rotterdam), 1684, in de 'Spy glass'-weergave van Georeferencer.

Voortgang van het meest recente project Collectie Ackersdijck  (afgerond!)

 

Logo Egis

Het georefereerproject Collectie Ackersdijck was mogelijk dankzij een genereuze subsidie van EGIS (Stichting European Conference on Geographical Information Systems). Jan Ackersdijck (1790-1861) was een Utrechtse hoogleraar in de economie en statistiek. Hij legde een eigen kaartenverzameling aan, die hij onder meer gebruikte voor zijn colleges. In 1864 schonk zijn weduwe de circa 1.500 kaarten aan de Utrechtse universiteitsbibliotheek. Ook zijn boeken en archiefstukken gingen toen naar de bibliotheek.


Voortgang van het georefereren van alle kaarten


Top 10 georefereerders aller tijden

 



Zoekmachine

Alle gegeorefereerde kaarten van de Universiteitsbibliotheek Utrecht zijn toegankelijk via onderstaande zoekmachine met een geografische interface (zoek op trefwoord, schaal, periode etc.), die u ook op een volledig scherm kunt raadplegen voor een betere weergave:

De website van Old Maps Online biedt voorts toegang tot vele duizenden scans van cartografische documenten in het bezit van verscheidene andere bibliotheken en instellingen.


Locaties van gegeorefereerde kaarten

Onderstaande, inzoombare wereldkaart toont de locaties van de middelpunten van alle gegeorefereerde kaarten van de Universiteitsbibliotheek Utrecht:



Vragen over georefereren?