Fellowship Utrechtse universiteitsgeschiedenis

Het fellowship Utrechtse universiteitsgeschiedenis wil de rol van de universiteit in de samenleving onderzoeken aan de hand van erfgoedstukken die de rijke en diverse geschiedenis weerspiegelen.

Kunst, fotografie en historische didactiek als brug tussen wetenschap en samenleving

Jasper Zijlstra’s project is een artistieke verkenning van historische didactische middelen en hoe beeldtaal vroeger en nu een brug tussen wetenschap en maatschappij kan bouwen. Hij werkt in oktober-november 2026 met de collecties in het universiteitsmuseum en de universiteitsbibliotheek en zal zich vanuit zijn expertise als fotograaf onder andere verdiepen in was- en gipsmodellen, toverlantaarnplaatjes en wandkaarten.

Jasper: “In het kader van deze fellowship wil ik artistiek onderzoek doen naar historische didactische hulpmiddelen uit de collecties van het Universiteitsmuseum Utrecht en de Universiteitsbibliotheek Utrecht. Ik ga onderzoeken hoe docenten wetenschap visueel overbrachten en hoe deze methoden opnieuw kunnen worden toegepast in hedendaagse kunst over wetenschap, maar ook in de wetenschap en het wetenschappelijk onderwijs zelf. Als fotograaf en beeldend kunstenaar vertaal ik wetenschappelijk onderzoek naar beelden om verwondering op te wekken en het vertrouwen in de wetenschap te vergroten. Tijdens deze fellowship zal ik onderzoek doen naar toverlantaarns, schoolposters, gips- en wasmodellen, en de verkregen inzichten vertalen naar nieuwe kunstwerken. Als testcase om de inzichten die ik uit deze historische beelden heb opgedaan toe te passen, gebruik ik mijn lopende project over slechte waterkwaliteit in Nederland, waarin ik samenwerk met verschillende kennisinstellingen. Door de resultaten van mijn fellowship direct toe te passen, wil ik mijn beeldtaal vernieuwen en nieuwe manieren ontwikkelen om complexe wetenschap toegankelijk en herkenbaar te maken.”

Gisbertus Voetius, de Universiteitsbibliotheek Utrecht en de verandering in het politieke denken in de Nederlandse Republiek van het midden van de zeventiende eeuw

Odile Panetta richt zich op de vroege geschiedenis van de universiteit, specifiek op hoe het politieke gedachtegoed van Gisbertus Voetius (1589-1676), hoogleraar theologie in Utrecht, halverwege de zeventiende eeuw van invloed was op de collecties van de piepjonge universiteitsbibliotheek en – via Voetius’ studenten die als predikant aan de slag gingen – op de maatschappij in bredere zin binnen de Republiek. Haar project vindt plaats in december 2026-januari 2027.

"In mijn project zal ik de zeventiende-eeuwse collectie van de Special Collections gebruiken als een venster op de invloed die de politieke visie van Gisbertus Voetius had op het theologisch onderwijs in Utrecht halverwege de zeventiende eeuw. Ik zal een reeks stukken uit de oorspronkelijke collectie van de Universiteitsbibliotheek onderzoeken om aan te tonen wanneer en hoe deze zijn verworven, hoe ze werden gebruikt en aan wat voor soort ideeën studenten in Utrecht werden blootgesteld of toegang toe hadden. Aan de hand van al deze bevindingen zal ik het karakter van de politiek-theologische leer aan de universiteit, de inspiratiebronnen ervan en de belangrijkste doelstellingen ervan kunnen reconstrueren, en tevens, voor zover mogelijk, de ontwikkeling en evolutie ervan in kaart kunnen brengen. Daarbij zal ik uitleggen hoe talrijke toekomstige predikanten de politieke ideeën zijn gaan omarmen die zij later aan hun gemeenten zouden doorgeven, en zo de grondslagen blootleggen voor de totstandkoming van het publieke politieke discours in de vroegmoderne Nederlandse samenleving.”

Samenwerking

Het fellowship Utrechtse universiteitsgeschiedenis is een initiatief van het Descartes Centre, de Universiteitsbibliotheek Utrecht, het Universiteitsmuseum Utrecht en de Werkgroep Utrechtse Universiteitsgeschiedenis.