Zomerfeest van Sint-Maarten: tweedaags festival over ‘De gelukkige stad’ ter gelegenheid van Utrecht 900 jaar

Van tot
Sint-Maarten deelt zijn mantel. Tours, Bibliothèque municipale MS 1018

Ter gelegenheid van het 900-jarig bestaan van de stad Utrecht wordt op 3 en 4 juli 2022 het zomerfeest van stadspatroon Sint-Maarten gevierd. Het festival is een cadeau van de Universiteit Utrecht voor de jarige stad, geïnitieerd door Sint-Maarten-kenner Els Rose (hoogleraar Laat- en Middeleeuws Latijn). Met als thema ‘Het wonder van Sint-Maarten - de gelukkige stad’ stelt het festival de betekenis van Sint-Maarten voor de inwoners van Utrecht centraal, in de Middeleeuwen en nu. Het programma omvat middeleeuwse muziek uitgevoerd door het Gregoriaans Koor Utrecht en nieuwe Sint-Maartensliedjes uitgevoerd door Utrechtse basisschoolleerlingen, een tentoonstelling in de Domkerk, een publieksboek, een symposium en een documentaire.

Logo Utrecht 900

Het zomerfeest van Sint-Maarten is bij het grote publiek minder bekend dan 11 november, maar in de Middeleeuwen werd het uitbundig gevierd. Vanouds benadrukte het zomerfeest hoe de heilige, ook al leefde hij lang geleden, van betekenis was voor de stad zolang de verhalen en legenden levend bleven in muziek, beeld en tekst. Deze verhalen vertellen hoe Sint-Maarten zijn mantel deelde met een arme bedelaar, en hoe zijn relieken op wonderbaarlijke wijze bescherming boden aan de stadsbewoners in moeilijke tijden. Vanuit het rijke middeleeuwse verleden gaan we ook op zoek naar de betekenis van Sint-Maarten, het symbool van delen, voor Utrecht nu.

Tiende-eeuwse muziek en wonderverhaal

De festiviteiten vinden op 3 en 4 juli plaats in de Domkerk en in de Aula van het Academiegebouw. In de Domkerk is de muziek te horen die bisschop Radboud van Utrecht (899/900-917) in de 10e eeuw componeerde voor het zomerfeest van Sint-Maarten. Radboud schildert in tekst en muziek een portret van een felix locus, een gelukkige stad, ondanks roerige tijden. Met het wonderverhaal van Sint-Maarten bood hij de gelovigen in Utrecht hoop en kracht, door te vertellen hoe de bewoners van de stad Tours dankzij de relieken van Sint-Maarten stand hadden gehouden tegen aanvallen van de Vikingen. De muziek die Radboud bij dit verhaal componeerde is opgetekend in een kostbaar 12e-eeuws manuscript, in bezit van de Universiteitsbibliotheek Utrecht, dat deze zomer te bewonderen is in het Centraal Museum (in de tentoonstelling De gezonde stad). Het Gregoriaans Koor Utrecht laat Radbouds composities opnieuw klinken op basis van nieuwe interpretaties van de middeleeuwse muzieknotatie, resultaten uit het onderzoek van de Utrechtse musicoloog Leo Lousberg.

Feestprogramma

Het Gregoriaans Koor Utrecht voert de complete set gezangen uit, een zogenaamd officie, dat net als in de Middeleeuwen verspreid over de nacht van 3 juli en de dag van 4 juli in de zogenoemde getijdendiensten wordt gezongen. Verweven met dit muzikale programma, tussen de uitvoeringen van het officie door, vindt in het Academiegebouw op 4 juli een symposium plaats met publiekslezingen door diverse experts. Aan het eind van het symposium wordt het publieksboek Het wonder van Sint-Maarten. Utrecht, een gelukkige stad, onder redactie van Els Rose, aangeboden aan de burgemeester van Utrecht, Sharon Dijksma. Speciaal voor die gelegenheid zal in de Domtoren de middeleeuwse Martinusklok worden geluid. Ook zingen basisschoolleerlingen nieuwe Sint-Maartensliedjes.

Schoolkinderen zingen nieuwe versies van Sint-Maartensliederen

Voor dit zomerfeest geven Utrechtse schoolkinderen een hedendaagse twist aan Radbouds composities over Sint-Maarten. Ruben van Gogh, lid van het Utrechts stadsdichtersgilde, heeft op basis van Radbouds wonderverhaal nieuwe teksten gemaakt, die leerlingen uit de hoogste klassen van de basisschool op een muzikale manier laten nadenken over actuele burgerschapsthema’s: hoe maken we samen een gelukkige stad? Hoe gaan we om met tegenslagen en crises? Hoe kunnen mensen met allerlei verschillende culturele achtergronden samen delen? De nieuwe teksten zijn door Anthony Zielhorst op muziek gezet, met hier en daar een knipoog naar de muzikale erfenis van Radboud. De kinderen brengen de muziek op 3 en 4 juli in het Academiegebouw ten gehore. Het materiaal komt voor iedereen beschikbaar in het DOEboek Burgerschap Utrecht 900, ontwikkeld door Stichting Vredeseducatie.

Overzicht van de festiviteiten

Zondag 3 juli

19.00-19.45

Vespers - Domkerk

21.00-23.00

Metten - Domkerk

Maandag 4 juli

07.00-07.30

Lauden - Domkerk

08.30-08.45

Terts - Domkerk

08.45-12.20

Symposium (deel I) - Aula Academiegebouw

  • 08.45-09.30 Inloop
  • 09.30-09.50 Els Rose - Welkom en inleiding op het symposium: Sint-Maartens bijdrage aan Utrecht als gelukkige stad
  • 09.50-10.10 Leo Lousberg en Anthony Zielhorst - Muziek, retorica en uitvoeringspraktijk
  • 10.10-10.30 Megan Welton - Restoring Utrecht’s aula: Bishop Balderic and his citizens in the wake of crisis (Engelstalige voordracht; Nederlandse samenvatting voorhanden)
  • 10.30-10.50 Pauze
  • 10.50-11.10 Kees de Groot - Op stap met een heilige in een seculiere stad: godsdienstsociologische beschouwingen
  • 11.10-11.30 Martine Meuwese - Sint-Maarten in beeld
  • 11.30-12.20 Bezoek tentoonstelling Domkerk
12.30-12.45

Sext - Domkerk

14.00-15.00

Symposium (deel II) - Aula Academiegebouw

  • 14.00-14.25 Andrew Irving - Sint-Maarten binnenstebuiten: de verbindende kracht van de Martinusliturgie
  • 14.25-14.50 Frits van Oostrom - Mediëvistisch onderzoek voor een hedendaags publiek
  • 14.50-15.00 Afsluiting door Els Rose
15.15-15.30

None - Domkerk

15.45-16.30

Optreden kinderen - Aula Academiegebouw

17.00-17.15

Overhandiging publieksboek aan Sharon Dijksma, burgemeester van Utrecht - Domkerk

17.15-18.00

Klokgelui en vespers - Domkerk

Burgerschap als samenlevingsideaal in de vroege Middeleeuwen

Prof. dr. Els Rose. Foto: Ed van Rijswijk
Prof. dr. Els Rose. Foto: Ed van Rijswijk

Het feest maakt onderdeel uit van het NWO Vici-project ‘Citizenship Discourses in the Early Middle Ages’ onder leiding van prof. dr. Els Rose. Dit project onderzoekt hoe een burgerschapsdiscours na het uiteenvallen van het Romeinse Rijk in gebruik bleef om uitdrukking te geven aan veranderende sociale en culturele identiteiten. Daarmee gaan de onderzoekers in tegen de gangbare aanname dat burgerschap als samenlevingsideaal geen rol van betekenis speelde in de vroege Middeleeuwen, de periode waarin Europa uit een lappendeken van koninkrijken bestond. Rose en haar onderzoeksteam laten zien dat de aan klassieke burgerschapsdiscoursen ontleende terminologie bleef voortbestaan en een radicale betekenisverandering onderging. In dit proces speelde het christendom als dominante religie een sturende rol.

Begindatum en -tijd
Einddatum en -tijd
Locatie
Domplein: Domkerk en Academiegebouw
Aanmelden
  • De muzikale optredens en de feestelijke boekaanbieding zijn vrij toegankelijk.
  • Voor het symposium wordt een toegangsprijs geheven en is aanmelding verplicht.
  • De tentoonstelling is vrij toegankelijk tijdens de openingsuren van de Domkerk.
Meer informatie
www.hetwondervansintmaarten.nl