Symposium: Van online lezersgemeenschappen naar literatuuronderwijs

Ben je benieuwd welke elementen jongvolwassen lezers belangrijk vinden aan online lezersgemeenschappen? Ben je nieuwsgierig naar manieren waarop deze elementen het literatuuronderwijs kunnen verrijken, met oog op de leerdoelen?

Op online lezersgemeenschappen – zoals BookTok, Bookstagram en BookTube, maar ook boekgerelateerde groepen op WhatsApp en Discord – delen en (her)ontdekken jongvolwassenen hun passie voor lezen. Het leesenthousiasme dat ze daarop delen, roept de vraag op of we online lezersgemeenschappen kunnen benutten in het voorgezet literatuuronderwijs. 

Vanwege verschillen tussen lezen binnen online lezersgemeenschappen en lezen voor school, zet ik me ervoor in om het literatuuronderwijs te verrijken middels elementen van online lezersgemeenschappen. Zo kunnen we deze elementen inzetten ten behoeve van de leerdoelen binnen het literatuuronderwijs, zónder socialemediaplatforms het klaslokaal in te brengen en  óók voor leerlingen die niet op BookTok etc. zitten.

Tijdens deze derde editie van het symposium staan de elementen waarvan jongvolwassen gebruikers zeggen ze belangrijk te vinden aan online lezersgemeenschappen centraal. Onderzoekers, docenten en bookfluencers werken in workshops uit hoe drie van deze elementen het literatuuronderwijs kunnen verrijken. Iedere workshop richt zich op een fase uit De Leescyclus (Kamp & Jansen, 2019): inspireren en kiezen, lezen en verdiepen. Daarnaast zijn er interviews met leerlingen en bookfluencers.

Zie hier de verslagen van de eerste en tweede editie van het symposium.

Programma

Presentatie De gebruikers van online lezersgemeenschappen – Semmy Claassen (Universiteit Utrecht)

Nadat ze online lezersgemeenschappen heeft geïntroduceerd, bespreekt Semmy Claassen resultaten van haar vragenlijstonderzoek naar het gebruik van online lezersgemeenschappen onder 12-35-jarigen in Nederland en Vlaanderen. Hoeveel leerlingen kennen en gebruiken online lezersgemeenschappen? Wie zijn de gebruikers van online lezersgemeenschappen? En bovenal: wat zijn voor hen de belangrijkste redenen om een online lezersgemeenschap te gebruiken? En zijn hierin verschillen op te merken met betrekking tot leeftijd, gender en nationaliteit?

Vraaggesprek Geert Vermeegen (the Dutch reading warrior)

Digitale platforms bieden mogelijkheden voor het verbeelden van sociaal contact, lezen, literatuur en onderwijsinnovatie. Tegelijkertijd maken zowel nationale als internationale gemeenschappen zich zorgen over de politiek van Big Tech en verslavingsgevoeligheid van platforms. Hoe uit dit spanningsveld zich in onze houding tegenover het al dan niet gebruiken van digitale platforms in de onderwijspraktijk?

Tijdens dit vraaggesprek nodigt Geert Vermeegen uit tot gezamenlijke reflectie over de ethiek en praktijk van digitale platforms in een onderwijscontext. Hierbij verbindt hij journalistieke en academische literatuur met zijn persoonlijke ervaring.

Workshop Manieren van boeken aanraden (inspireren en kiezen) – Paula Heeger (@paulaleest, Bookinfluencers.com, hoofdredacteur Schrijven Magazine) en Semmy Claassen

Een van de belangrijkste redenen voor jongvolwassenen om een online lezersgemeenschap te gebruiken, is het krijgen van inspirerende boekentips. Foto’s en video’s op BookTok en Bookstagram tonen dat boeken doorgaans niet worden aangeraden op basis van een samenvatting, maar op basis van de sfeer en emoties die ze bij de lezer oproepen, tropes (verhaalelementen die in meerdere werken terugkomen, zoals geliefden tot vijanden) en verwijzingen naar films of series (transmedialiteit) (Claassen, 2026). Sluiten deze manieren van boeken aanraden beter aan bij de leef- en leeswereld van leerlingen?      

Bookfluencer Paula Heeger laat zien hoe boeken worden aangeraden binnen online lezersgemeenschappen. Claassen gaat in op de rol die algoritmes hebben in welke boeken een gebruiker voorgeschoteld krijgt en bespreekt hoe elementen als sfeer, emotie, tropes en transmedialiteit leerlingen kunnen helpen bij het kiezen van een passend boek. Vervolgens verkennen de deelnemers onder begeleiding van Heeger zelf hoe het is om een boek op diverse manieren aan te bevelen.

Pauze

Workshop Verbinding met verhalen, personages en elkaar (lezen) – Joy Koopman (Radboud Universiteit)

Gebruikers van online lezersgemeenschappen geven aan de verbinding die ze met andere lezers ervaren zeer te waarderen. Hebben we in de huidige technologische en individualistische tijdsgeest juist niet allemaal behoefte aan verbinding? Joy Koopman gaat in op deze vraag met oog voor het gemeenschapsgevoel binnen online lezersgemeenschappen en de verbinding die lezers kunnen ervaren met verhalen en personages. Ze bespreekt hoe dat werkt en waar lezers en leerlingen behoefte aan hebben.

Vervolgens gaat ze met deelnemers aan de slag met boeken die nadenken over verbinding stimuleren. Ze geeft praktische tips over verbinding ervaren met verhalen en personages in de huidige culturele context en hoe docenten leerlingen kunnen stimuleren om door het lezen van boeken na te denken over het concept ‘verbinding’.

Workshop Een affectieve benadering voor literatuuronderwijs (verdiepen) – Nienke Draaisma (promovenda Universiteit Utrecht en docent Nederlands)

Lezers binnen online lezersgemeenschappen willen iets voelen tijdens het lezen (Ackermans & Claassen, 2025). Dit is in de content onder meer terug te zien in boekentips op basis van emoties en in video’s waarin lezers tonen dat ze huilen, schrikken of lachen tijdens het lezen. Waar affectieve lezersreacties duidelijk een plek hebben op sociale media, is dat in het literatuuronderwijs nog niet het geval, op simpele herkenningsvragen na (Draaisma, 2021, Van Dijk & Draaisma, 2026).

Nienke Draaisma ontwikkelde een affectieve benadering voor literatuuronderwijs waarin aandacht is voor de gevoelens van leerlingen bij en lichamelijke reacties op een tekst evenals voor de cognitieve verwerking daarvan. Ze neemt de deelnemers mee in het verloop van de affectieve benadering, die bestaat uit een literair logboek en close reading (Draaisma, 2021 & 2026).

Afsluiting

Borrel vanaf 17.00 uur