Rechtsstaat Parade

De Universiteit Utrecht organiseert op donderdag 10 september 2026 de Rechtsstaat Parade, een gratis toegankelijk evenement, in de Bibliotheek Neude in Utrecht. Onderzoekers, schrijvers, theatermakers en bezoekers gaan met elkaar in gesprek over de democratische rechtsstaat. Wat is eigenlijk een rechtsstaat? Wat gaat er goed en wat kan er beter? En hoe kun je zelf meedoen aan het verbeteren van de rechtsstaat? Als in een parade, komen allerlei delen van de democratische rechtstaat aan bod, in meerdere zalen van de openbare bibliotheek. Kom kijken en praten!

Aan het programma wordt nog gewerkt, dit zijn de eerste namen:

Minicolleges

• Emma Pullen over ongelijkheden tussen inwoners van het Caribische deel van het Koninkrijk Nederland en Europees Nederland.
• Lars Tummers over "welzijnsmuren", en het zorgen dat overheidshulp mensen in armoede echt bereikt.
• Johannes Bijlsma over demonstratierecht en strafrecht: wanneer grijpt de overheid in en wanneer niet.
• Reinier van Zutphen, nationale ombudsman, over de relatie burger en overheid.

Panels 

Onderzoekers van de Universiteit Utrecht organiseren meerdere panels en workshops, onder meer over burgerschap en onderwijs, over omgaan met digitalisering, over toegang tot het recht en maatschappelijke organisaties die van onderaf de rechtsstaat ondersteunen. Dit jaar heeft de Rechtsstaat Parade ook Engelstalige programma-onderdelen, onder meer over mensenrechten en de rechtsstaat.

Toegang tot het recht

Toegang van de burger tot het recht is een belangrijk onderdeel van de rechtsstaat. Door bezuinigingen op het stelsel van rechtsbijstand en sociale advocatuur kunnen veel mensen hun recht niet halen. Ook veel fysieke loketten en kantoren zijn verdwenen. Sommige regelingen zijn bureaucratisch en moeilijk te doorgronden. Hoe moeten we dit verbeteren? In dit panel praat moderator Marc Hertogh met:

• Lilian Marijnissen: voormalig SP-leider en sinds 2025 door het ministerie van Justitie en Veiligheid aangesteld als ‘kwartiermaker’ voor een landelijk dekkend netwerk van sociaal-juridische en financiële hulp 
• Alma van Bommel: ombudsman van de Gemeente Utrecht
• Een medewerker van de Rechtswinkel Utrecht: een vrijwilligersorganisatie waar ongeveer 50 gevorderde rechtenstudenten dagelijks gratis juridisch advies geven

Schrijvers en verhalen over democratie en rechtsstaat

Lisa Weeda is een Nederlands-Oekraïense schrijver en programmamaker. Oekraïne, midden en oost-Europa, (afstand tot) oorlog, magisch realisme en politiek staan centraal in haar werk. Haar debuutroman Aleksandra belandde op de shortlist van de Boekhandelsprijs, Scheltema Boek van het Jaar en de Libris Literatuurprijs 2022 en kreeg in december 2022 de Bronzen Uil, voor het beste debuut. De vertaalrechten van Aleksandra zijn verkocht aan acht landen, waaronder Duitsland, Polen en Frankrijk. Haar tweede boek "Dans dans revolutie" werd een immersive installatie en kreeg 5 sterren in de Volkskrant. Momenteel werkt ze aan het kinderboek "Mooi boek over Oekraine" en aan haar derde roman: De gasmunt. 

Maxim Februari is schrijver en rechtsfilosoof. Hij schrijft romans, essays en columns, eerst in de Volkskrant en sinds 2010 in NRC.  In 2023 publiceerde hij het essay Doe zelf normaal, over de onverwachte effecten van datagedreven bestuur op de democratie en de rechtsstaat. In 2020 werd hem voor zijn literaire oeuvre de P.C. Hooftprijs toegekend. Van de Vrije Universiteit Amsterdam kreeg hij in 2025 een eredoctoraat voor zijn bijdrage in het publieke debat over de betekenis van het recht binnen de democratische rechtsstaat, rechtvaardigheid, en de menselijke maat in tijden van technologische ontwikkeling.

Hanneke van Eijken is hoogleraar Rechtsstaat en democratie aan de Universiteit Utrecht. Ze onderzoekt de rechtstaat vanuit een burgerperspectief en richt zich ook op taal en rechtvaardigheid in de rechtsstaat. Ze is coördinator van de minor Taal, Recht en Cultuur. Ze is eveneens dichter en publiceerde vier dichtbundels. Haar laatste bundel is Hazenklop, die verscheen bij Uitgeverij Van Oorschot in mei 2025. Trouw schreef in een recensie "Van Eijken zoekt naar het nest, de veiligheid, in taal. In Hazenklop houdt Van Eijken het gevaar op afstand in kalme, fluisterende regels en precieze, heldere beelden." Haar poëzie werd bekroond met de Lucy B. en C.W. van der Hoogtprijs, de Zeeuwse Boekenprijs Accolade en de Jotie T’Hooft Poëzieprijs.

Comedy en workshop over de rechtsstaat met Froukje Bouman

Froukje Bouman staat op de Rechtstaat Parade met stand-up comedy en ze geeft een workshop 'Praten met de Rechtsstaat'. We gaan op een luchtige manier het gesprek aan met de rechtsstaat. Froukje Bouman is actrice, stand-up comedian en moeder, naar eigen zeggen allemaal met wisselend succes. Ze woont onder de gifwolk van Tata Steel, maar weet dat te compenseren met yoga, haverlattes en oppervlakkig ademen. Froukje tourde vanaf 2023 met haar one-woman-show ‘Daar komt geen bruid’. Na de zomer gaat ze in premiere met haar nieuwe comedysolo 'Live. Learn. Line dance.’ Ze is winnaar van het Alkmaars Cabaret festival '26.

Theater: De Zaak Shell (korte versie)

Op de Rechtsstaat Parade komt een korte versie van De Zaak Shell op het podium, het veelgeprezen en bekroonde toneelstuk van Anoek Nuyens en Rebekka de Wit. Deze korte versie toert ook langs middelbare scholen. Het stuk is geïnspireerd op de rechtszaak van Milieudefensie tegen Shell, werd lovend ontvangen door pers en publiek en groeide uit tot een van de meest spraakmakende producties over het klimaatdebat. “Een groot, beladen onderwerp toegankelijk gemaakt: De zaak Shell doet het.”– de Volkskrant ★★★★★ Het verweer van Shell in de rechtszaal destijds? Niet wij, maar de consument moet veranderen. Toch oordeelde de rechter dat bedrijven wel degelijk een verantwoordelijkheid hebben, maar kon daar geen juridische verplichting aan koppelen en legde de bal weer neer bij de politiek. En de politiek wijst op haar beurt weer naar de burger. De schuld en oplossing ligt bij ons allemaal. 

Waarom dit evenement?

De Rechtsstaat Parade sluit aan bij de landelijke Week van de Rechtsstaat. De democratische rechtsstaat staat volop ter discussie. Maar wat is eigelijk een rechtsstaat en hoe kunnen we hem samen verbeteren? Met de Rechtsstaat Parade willen we onderzoekers en bewoners van de stad en regio Utrecht met elkaar in gesprek brengen, onze onderzoeksagenda aanvullen met maatschappelijk relevante vragen, en een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van actief burgerschap.