Promotie: Van je familie moet je het hebben? – Het bevorderen van familie- en mantelzorg in beleid en regelgeving

tot

In haar promotieonderzoek heeft Femke de Kievit het spanningsveld tussen enerzijds de oproep tot meer familie- en mantelzorg en anderzijds de obstakels en risico’s die zich daarbij voordoen onderzocht vanuit rechtswetenschappelijk perspectief. De focus van dit onderzoek ligt primair bij de zorg van meerderjarige kinderen voor hun zorgbehoevende ouders (familiezorg), maar veel informatie is ook voor zorg binnen andere sociale relaties (mantelzorg) relevant. 

De vergrijzing van de bevolking brengt maatschappelijke uitdagingen met zich mee, waaronder de personele en financiële houdbaarheid van ons zorgstelsel. Een van de oplossingen die de Nederlandse overheid voor ogen staat, is de inzet op (meer) familie- en mantelzorg. Dat is niet zonder problemen. De familie zal niet altijd voldoende aanwezig of beschikbaar zijn om zorg te verlenen. Ook kan zorgverlening gepaard gaan met risico’s zoals overbelasting, nadelige financiële gevolgen of conflict in de familiesfeer. 

In het onderzoek is bekeken hoe beleid en regelgeving in Nederland op het gebied van familiezorg zich door de jaren heen ontwikkeld hebben, hoe beleid en regelgeving er nu eruitzien en wat er aan beleid en regelgeving verbeterd kan worden, mede gelet op de bestaande risico’s en obstakels die in de praktijk voorkomen.

Vernieuwend aan dit onderzoek is dat het een goed overzicht geeft van alle beleidsdoelen en verschillende regelingen over familiezorg in uiteenlopende rechtsgebieden (zowel publiek- als privaatrecht). Bovendien richt de analyse zich op de vraag in hoeverre het overheidsbeleid en regelgeving consistent zijn en op de vraag wat de rol van de overheid en die van de familie zou moeten zijn op het gebied van de zorg voor naasten.

Mantelzorg: veelbesproken, maar beleid en regelgeving nog onderbelicht

Familie- en mantelzorg is een thema dat veelvuldig in de media besproken wordt vanwege de urgentie van de thematiek. De rol van beleid en regelgeving blijft daar echter nog onderbelicht. Dit onderzoek toont aan dat de Nederlandse overheid nog een flinke slag kan maken als het gaat om helder en effectief mantelzorgbeleid, met regelgeving die daarbij past.

In een interview met het Financieele Dagblad (22 juni 2023) gaf Femke de Kievit treffende voorbeelden van het tekortschietende of kortzichtige beleid, en van versnipperde en ingewikkelde regelgeving. Exemplarisch is dat speciale mantelzorgmakelaars zijn in te huren (à €70 per uur) om je wegwijs te maken in het woud aan regelingen. Een ander voorbeeld is dat ‘respijtzorg’ (om mantelzorgers tijdelijk te ondersteunen) in sommige gemeenten wel, maar in andere niet beschikbaar is, aangezien deze essentiële voorziening niet wettelijk verplicht is. De Kievit vat het als volgt samen:

 “In beleid doet de overheid alsof er heel veel voor mantelzorgers geregeld is. Maar kijk je onder de streep naar afdwingbare rechten, dan valt dat tegen. De overheid benadrukt dat gemeenten hulp “kunnen” bieden, maar als mantelzorger kan je niet met het wetboek in de hand concrete vormen van ondersteuning afdwingen.

Verder was Femke de Kievit te gast op de Studium Generale-bijeenkomst 'Wie zorgt er voor de mantelzorger?' (18 april 2023) waar werd gesproken over de complexiteit en versnippering van de wetgeving over mantelzorg, de waarde van mantelzorg, de vraag of we mantelzorg moeten compenseren, de combinatie tussen arbeid en mantelzorg, gender(on)gelijkheid en de vraag of onze overheid voldoende voorzieningen biedt aan mantelzorgers. Kijk via onderstaande link naar de videoregistratie van deze avond.

Studium Generale: 'Wie zorgt er voor de mantelzorger?'
Begindatum en -tijd
Einddatum en -tijd
Locatie
Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht (en online via deze link)
Promovendus
F.M. De Kievit
Proefschrift
Het bevorderen van familie- en mantelzorg in beleid en regelgeving - Van je familie moet je het hebben?
Promotor(es)
prof. mr. W.M. Schrama
Co-promotor(es)
dr. M. Jonker
dr. S.E. Heeger - Hertter