Promotie: The Balancing Act of Allogeneic Haematopoietic Stem Cell Transplantation

Een allogene stamceltransplantatie kan mensen met bloedkanker of ernstige beenmergziekten genezen. De patiënt krijgt stamcellen van een donor, waardoor een nieuw afweersysteem ontstaat dat achtergebleven kankercellen kan opruimen. Tegelijkertijd kan dat nieuwe afweersysteem ook problemen veroorzaken. Een belangrijke complicatie is graft-versus-hostziekte (GVHD), waarbij donorafweercellen gezonde weefsels aanvallen. Ook infecties blijven een risico, zoals reactivatie van het cytomegalovirus (CMV), dat niet alleen ziekte kan veroorzaken maar ook het herstel van het afweersysteem beïnvloedt. Opvallend is dat CMV niet uitsluitend nadelig hoeft te zijn: de immuunreactie op CMV kan ook T-cellen activeren die (soms) tegelijk kankercellen herkennen en aanvallen. 
In het UMC Utrecht wordt een methode gebruikt waarbij bepaalde T-cellen (αβT-cellen) vóór toediening uit het transplantaat worden verwijderd. Dit proefschrift onderzoekt wat dat betekent voor zowel de klinische uitkomsten als het immuunherstel. We zagen dat αβT-celgedepleteerde transplantatie gepaard ging met weinig acute en chronische GVHD en met een betere samengestelde uitkomstmaat (GRFS: leven zonder ernstige GVHD en zonder terugkeer van de ziekte). Daar stond tegenover dat patiënten die eerder CMV hadden doorgemaakt vaker CMV-reactivatie kregen. We onderzochten ook of het invriezen van het transplantaat (cryopreservatie) veilig is. Dat bleek geen nadelig effect te hebben op overleving of GVHD, wat belangrijk kan zijn als de logistiek onder druk staat, bijvoorbeeld tijdens een pandemie.
Bij myelofibrose, een ziekte met veel ontstekingsactiviteit, waren uitkomsten beter wanneer patiënten ruxolitinib rond de transplantatie bleven gebruiken. Met geavanceerde technieken (zoals T-celreceptor- en single-cell analyses) lieten we zien dat CMV en het gekozen transplantatieplatform samen sturen hoe T-cellen terugkomen en zich ontwikkelen. Deze inzichten kunnen helpen om transplantaties beter af te stemmen op de patiënt.