Promotie Roel Aalbersberg: Waarom de eucharistie en het avondmaal geen maaltijd meer zijn

De eucharistie en het heilig avondmaal zijn christelijke rituelen rond brood en wijn. Oorspronkelijk hadden deze het karakter van een gemeenschappelijke maaltijd, maar over de jaren zijn ze dit verloren. Waarom is dat? Op maandag 19 oktober verdedigt Roel Aalbersberg zijn proefschrift ‘The Lost Supper: A Study of the Question How, When, Where, and Why the Eucharist Lost its Proper Meal Character’.

Eucharistie en heilig avondmaal

In rooms-katholieke en oosters-orthodoxe kerken is de eucharistie het belangrijkste sacrament. Tijdens de dienst zegent de priester brood en wijn, en gelovigen geloven dat deze veranderen in het lichaam en bloed van Jezus Christus. 

Sinds de reformatie kent het protestantisme het heilig avondmaal. Protestanten zien het brood en de wijn als symbolen die herinneren aan Christus’ lijden en sterven, of geloven dat hij er werkelijk of geestelijk in aanwezig is.

Tot in de tweede eeuw had de eucharistie het karakter van een maaltijd. Hoewel Aalbersberg concludeert dat alleen de ontdekking van nieuwe bronnen alle vragen kan beantwoorden, vond hij wel degelijk informatie waarmee we beter kunnen begrijpen waarom deze verandering plaatsvond. 

Een veranderend karakter

Aalbersberg noemt een passage in de eerste brief van Paulus aan de Korintiërs in het Nieuwe Testament van de Bijbel. Deze gaat over de instelling van het avondmaal en is eeuwenlang verkeerd gelezen, zegt hij. 

In de passage beklemtoont Paulus de bezittelijke voornaamwoorden, legt Aalbersberg uit: ‘dit is mijn lichaam’, ‘mijn bloed’, ‘tot mijn gedachtenis’. Dat zou hij hebben gedaan om misstanden bij de maaltijd tegen te gaan en duidelijk te maken dat het primair om Christus ging en niet om de Korintiërs.

Aalbersberg schrijft dat Paulus de tafel hiermee omdraaide, waardoor het gemeenschapsmaal een ‘Tafel des Heren’ werd. Hij ziet hierin een aanzet tot sacralisering, waarin de gemeenschapstafel uiteindelijk plaatsmaakt voor een symbolische handeling. 

Een tweede oorzaak van de verandering is volgens Aalbersberg het uitblijven van de verwachte wederkomst van Christus. In de tweede eeuw leidde dit tot een sterke focus op het hiernamaals en het eeuwige leven, legt hij uit, dat gepaard ging met een afwijzing van wereldse genoegens, zoals een welvoorziene maaltijd. 

Voorafgaand aan de verdediging houdt Aalbersberg vanaf 10.00 uur een lekenpraatje.