Promotie: Lange termijn-veranderingen en arbeidsmarktbeleid

Op vrijdag 10 april 2026 om 12.00 uur verdedigt Bas Scheer zijn proefschrift From Data to Decisions: Policy-Relevant Empirical Studies in Labor Economics.

In zijn proefschrift onderzoekt Bas Scheer hoe grote langetermijnveranderingen de arbeidsmarkt beïnvloeden en wat deze veranderingen betekenen voor arbeidsmarktbeleid. Hij richt zich daarvoor op drie ontwikkelingen: vergrijzing van de bevolking, de opkomst van niet-standaard vormen van werk, en technologische en data-gedreven veranderingen. 

Demografische ontwikkelingen

Ten eerste onderzoekt het proefschrift demografische veranderingen. Naarmate de bevolking ouder wordt en de geboortecijfers dalen, maken veel landen zich zorgen over toekomstige arbeidstekorten en een tragere economische groei. Met behulp van gedetailleerde Nederlandse gegevens toont Scheer aan dat de groei van de beroepsbevolking in het verleden vooral werd gedreven door bevolkingsgroei en verhoogde participatiegraad van vrouwen. Vooruitkijkend verwacht Scheer dat de groei van het arbeidsaanbod zal vertragen, omdat de bevolkingsgroei afneemt en de groei van de participatiegraad van vrouwen afvlakt tot hetzelfde niveau als dat van mannen. Dit impliceert dat toekomstige economische groei niet kan vertrouwen op een steeds groter wordend arbeidsaanbod.

Payrolling

Ten tweede analyseert Scheer veranderingen in de manier waarop werk wordt georganiseerd. Hij heeft in het bijzonder gekeken naar "payrolling", een vorm van uitbesteding waarbij werknemers via bemiddelingsbureaus worden aangenomen. Zijn onderzoek toont aan dat werknemers in deze situaties doorgaans minder baanzekerheid hebben, minder vaste contracten en lagere pensioenbijdragen hebben. Deze resultaten benadrukken hoe flexibele werkregelingen de ongelijkheid tussen veilige en onzekere banen kunnen vergroten. 

Data en besluitvorming

Ten derde onderzoekt Scheer in zijn proefschrift hoe vooruitgang in de beschikbaarheid van data en rekenkracht de besluitvorming beïnvloedt. Hij laat zien hoe voorspellende modellen kunnen worden gebruikt om studenten te selecteren voor studies die aan een beperkt aantal plaatsen onderworpen zijn: selectie voor toelating tot de studie geneeskunde bijvoorbeeld. Door bijvoorbeeld plaatsen te reserveren voor bepaalde groepen, voorkom je dat zij in mindere mate worden toegelaten vanwege de gekozen selectiemethode. Het onderzoek toont aan dat op deze manier meer diverse studentenpopulaties met behulp van data-gedreven selectie kunnen worden bereikt met slechts beperkte kosten voor efficiëntie, die bijvoorbeeld kan worden gemeten met het slagingspercentage. 

Voorspelmodellen en turbulentie

In de laatste deelstudie van zijn proefschrift laat Scheer zien dat de voorspelfouten van economische voorspelmodellen meebewegen met de stand van de economie. Hij kijkt daarbij specifiek naar voorspelmodellen voor het werkloosheidspercentage tot maximaal twee jaar vooruit. De voorspelfouten nemen doorgaans toe als de economie zich ‘onrustig’ ontwikkelt: als de ontwikkeling van de werkloosheid plotseling verandert. Bijvoorbeeld van rustig dalend naar snel stijgend. Dat zijn moeilijk te voorspellen perioden, waardoor de voorspelfouten toenemen. In rustigere perioden, bijvoorbeeld wanneer de werkloosheid gestaag in hetzelfde tempo daalt, dan liggen voorspelfouten lager. 

Dit patroon zie je bij veel verschillende soorten voorspelmodellen, maar de mate waarin dit patroon zich voordoet verschilt tussen modellen. Sommige voorspelmodellen doen het vooral goed in rustige tijden, maar hebben veel moeite wanneer de economie omslaat. Dit is handig om te weten voor instituten die ramingen van de economie maken, want daardoor valt er iets te kiezen: een voorspelmodel dat het vooral goed doet in rustige ‘normale’ economische tijden, of juist een voorspelmodel dat robuuster is en het vooral relatief goed doet in turbulente economische tijden. 

Conclusies

Arbeidsmarktbeleid is gebaat bij gedegen empirisch onderzoek, zeker in een veranderende wereld. Beleidsmakers kunnen putten uit de resultaten van de onderzoeken in dit proefschrift bij het opstellen van wetsvoorstellen of de rijksbegroting.

Zo zal bijvoorbeeld het arbeidsaanbod zal in de toekomst naar verwachting minder groeien dan we gewend zijn. Het is verstandig om de rijksbegroting en het beleid daar nu al op aan te passen, zodat de staatsfinanciën op lange termijn houdbaar blijven.

Daarnaast kan het reserveren van studieplaatsen voor ondervertegenwoordigde groepen kan bijdragen aan de diversiteit van de studentenpopulatie, met slechts een beperkte verwachte afname van het slagingspercentage als gevolg. Voorbeelden van dit soort groepen zijn studenten met een migratieachtergrond bij geneeskunde of vrouwen bij technische opleidingen. De wet kan worden aangepast om dit soort gereserveerde plaatsen beter mogelijk te maken.

Bas Scheer is wetenschappelijk medewerker bij het Centraal Planbureau (CPB) en als promovendus verbonden aan de Utrecht University School of Economics (U.S.E.).

Streaming video

U kunt deze promotie ook volgen via streaming video: