Promotie Fons Borm: De telegrafie als revolutionaire technologie in Nederland en Nederlands-Indië

Op dinsdag 31 maart verdedigt Fons Borm zijn proefschrift ‘De adoptie van de telegrafie in Nederland en Nederlands-Indië, 1845-1914: politieke sturing en economische betekenis’. Door de opkomst van telegrafie in Nederland te onderzoeken laat Borm zien hoe technologie, politiek en economie onlosmakelijk met elkaar verweven raakten.

Nieuwe technologie

Technologie is voor de Nederlandse regering uitgegroeid tot een strategische politieke en economische factor. Denk bijvoorbeeld aan kunstmatige intelligentie, het bedrijf ASML en het publieke debat over technologische soevereiniteit. Dat klinkt als een typisch hedendaags vraagstuk, maar het is allesbehalve nieuw. 

Al in de negentiende eeuw gold de telegraaf (het apparaat om telegrammen mee te versturen) als een revolutionaire technologie. Zij overbrugde ruimte en tijd en veranderde markten ingrijpend. Zo waren graanmarkten over de hele wereld via telegrafie verbonden met de Amsterdamse graanmarkt. 

Telegrafie

Borm laat zien dat het gebruik van de telegrafie sterk varieerde, en dat politieke ingrepen zoals de Telegraafwet van Thorbecke en staatsinvesteringen de groei aanwakkerden. Telegrafie werd onderdeel van politieke discussies, internationale diplomatie en spanningen binnen Europa en Azië. 

Telegrafie blijkt niet alleen een technologische vernieuwing, maar ook een politiek instrument voor natie- en staatsvorming, koloniale overheersing en economische groei. Door naar verschillende praktijkvoorbeelden te kijken, van spoorwegen tot koloniale handelshuizen, illustreert Borm hoe de telegrafie onmisbaar werd voor de Nederlandse en Nederlands-Indische economie.

Aan de hand van dit voorbeeld uit de geschiedenis toont Borm aan dat Nederland eerder worstelde met de politieke en economische gevolgen van nieuwe technologie. Die geschiedenis biedt opvallend actuele lessen voor het technologische beleid van de toekomst.

Voorafgaand aan de verdediging houdt Borm vanaf 10.00 uur een lekenpraatje.