Promotie: FibrilPaints to detect, study and modulate amyloid fibrils

LET OP: De kandidaat houdt een lekenpraatje, hierdoor start de livestream een kwartier eerder.

Hersenziekten zoals de ziektes van Alzheimer, Parkinson en Huntington hebben iets gemeen: in de hersenen sterven langzaam zenuwcellen af, waardoor mensen hun geheugen, beweging of zelfstandigheid verliezen. Hoewel deze ziekten heel verschillend lijken, delen ze een opvallend kenmerk. Bepaalde eiwitten, die normaal nuttig werk doen in onze cellen, vouwen verkeerd en plakken aan elkaar tot lange, draadachtige klompjes: fibrillen. Deze klompjes hopen zich op en beschadigen de hersenen. 

Dit proefschrift introduceert FibrilPaints: kleine moleculen die zich specifiek aan deze eiwitklompjes hechten, alsof je ze met een markeerstift highlight. Doordat ze zo precies binden, kunnen FibrilPaints worden ingezet als gereedschapskist voor verschillende toepassingen.

Eén toepassing is de FibrilRuler Test, die meet hoe lang de klompjes zijn. De FibrilRuler Test zou kunnen helpen bij het stellen van een diagnose, bijvoorbeeld bij parkinson, waar goede tests nu nog ontbreken. Doordat de test de lengte van de klompjes meet, geeft hij mogelijk informatie over hoe ver de ziekte gevorderd is.

Een andere toepassing is gerichte afbraak: een FibrilPaint kan een extra "label" meekrijgen dat het opruimsysteem van de cel vertelt dat het klompje opgeruimd mag worden. Bij sommige eiwitten werkt dit goed, bij andere blijkt het lastiger, wat laat zien dat niet alle klompjes zich hetzelfde gedragen.

Samen bieden deze hulpmiddelen een nieuwe manier om hersenziekten op te sporen, te bestuderen en op een dag misschien te behandelen. Dat komt op een goed moment, nu het aanpakken van deze eiwitklompjes opnieuw een veelbelovende route naar nieuwe behandelingen blijkt te zijn.