18 maart 2016 van 12:45 tot 14:00

Promotie Evina Steinová: Tekens in marges van vroegmiddeleeuwse handschriften onthullen hoe geleerden te werk gingen

12th-century annotated manuscript © Leiden University Library, Special Collections
12th-century annotated manuscript © Leiden University Library, Special Collections

In de marges van veel vroegmiddeleeuwse handschriften staan raadselachtige tekens. Deze marginale notities werden aangebracht door geleerden en kopiisten die zo’n handschrift bestudeerden of overschreven, en tijdens hun activiteit aantekeningen maakten in de vorm van grafische symbolen. Evina Steinová wijdde haar promotieonderzoek aan het ontcijferen van deze tekens. Ze laat zien hoe we ze kunnen gebruiken om een beter beeld te krijgen van geleerde activiteit in de vroege Middeleeuwen. Steinová verdedigt haar proefschrift op 18 maart aan de faculteit Geesteswetenschappen.

De vroege Middeleeuwen worden vaak geportretteerd als een periode van barbaarsheid, de ‘donkere’ middeleeuwen. Steinová’s onderzoek draagt bij aan een ontkrachting van dit beeld. Met name tijdens de Karolingische periode (8e-9e eeuw) was er in West-Europa sprake van een opleving van kennis en cultuur. De werkelijke omvang van deze renaissance is moeilijk te bevatten, omdat het bronnenmateriaal (de aantekeningen van geleerden) slecht toegankelijk is en zich bevindt in de marge van middeleeuwse handschriften. Nog lastiger is het om de activiteiten van Karolingische denkers te doorgronden als deze marginale notities de vorm hebben van grafische symbolen of monogrammen. Steinová heeft onderzoek gedaan naar hun betekenis en hun oorsprong, en ze brengt hun gebruik in kaart.

Handleidingen

Het gebruik van tekens om bijvoorbeeld correcties of kritiek aan te geven in een handschrift, gaat terug tot de late Oudheid. Steinová laat zien hoe deze praktijk werd overgenomen en verder verfijnd door christelijke geleerden. Ze betrekt in haar onderzoek ook klassieke en vroegmiddeleeuwse traktaten over het gebruik van symbolen: deze ‘handleidingen’ leggen uit hoe bepaalde tekens gebruikt moeten worden, hoe ze heten en waar ze vandaan komen. Tijdens de Karolingische renaissance leefde de belangstelling voor dergelijke traktaten op, en gingen geleerden zelf nieuwe tradities van symboolgebruik ontwikkelen en beschrijven.

NWO-project ‘Marginal Scholarship’

Het promotieonderzoek van Evina Steinová maakt deel uit van het project ‘Marginal scholarship: The practice of learning in the early Middle Ages (c. 800-c. 1000)’ dat wordt geleid door prof. dr. Mariken Teeuwen, die hiervoor een VIDI-subsidie ontving van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Het seminar dat de afronding van dit project markeert, vindt plaats op 17 maart.

Begindatum en -tijd
18 maart 2016 12:45
Einddatum en -tijd
18 maart 2016 14:00
Promovendus
Evina Steinová
Proefschrift
'Notam superponere studui': The use of technical signs in the early Middle Ages
Promotor(es)
Prof. dr. Mariken Teeuwen (UU/Huygens ING), prof. dr. Mayke de Jong (UU)