18 mei 2018 van 14:30 tot 15:30

Promotie Eliane Fankhauser: meerstemmige muziek in middeleeuws Nederland

Utrecht Universiteitsbibliotheek, Hs 6 E 37 (Hs. 1846), bifolio I.
Bron: Utrecht Universiteitsbibliotheek, Hs 6 E 37 (Hs. 1846), bifolio I.

De noordelijke Lage Landen, zoals het middeleeuwse Nederland wordt omschreven, stond in het verleden niet bekend om een grote muzikale variëteit wat betreft de meerstemmige muziek rond 1400. Het proefschrift van Eliane Fankhauser brengt daar verandering in. Zij promoveert op 18 mei 2018 aan de Universiteit Utrecht.

Utrechtse fragmenten

Een collectie met polyfone muziek bekend onder de naam “Utrechtse fragmenten” speelt de hoofdrol in het onderzoek van Fankhauser. Helaas is een aanzienlijk aantal van de composities in deze collectie onvolledig overgeleverd: stemmen ontbreken geheel of gedeeltelijk of de muziek is onleesbaar geworden. In het eerste gedeelte van het proefschrift zijn sommige van de fragmenten digitaal gerestaureerd en is de gehele collectie codicologisch onderzocht om dit beperkte repertoire beter toegankelijk te maken.

Nederlands taalgebied

De Utrechtse fragmenten zijn verder moeilijk te plaatsen. Nergens vinden we concrete verwijzingen naar de plaats van herkomst. Duidelijk is wel dat ze uit het Nederlandse taalgebied komen: er is namelijk ook muziek met Middelnederlandse tekst overgeleverd. Fankhauser: “De precieze herkomst van de fragmenten zal waarschijnlijk nooit met zekerheid kunnen worden bepaald omdat te veel gegevens ontbreken. Mijn onderzoek heeft echter laten zien dat de fragmenten waarschijnlijk zijn ontstaan in de stedelijke omgeving van Utrecht.”

Regionaal karakter

Verder is gebleken dat Utrecht in de late middeleeuwen een belangrijk centrum voor de kunsten en de muziek was en dat de muziekstukken met Middelnederlandse tekst een duidelijk regionale karakter hebben wat betreft de teksten en de muziek.

Dit zie je aan een vrije omgang met vastgelegde muzikale vormen zoals het rondeau of het virelai. Hier onderscheiden zich de Nederlandstalige stukken duidelijk van het repertoire in de grote en belangrijke Frans- en Italiaanstalige regio's. Verder zie je het aan parodistische teksten die vaak ook gerelateerd zijn aan carnaval
Eliane Fankhauser MA

Nieuw beeld

Het onderzoek levert een geheel nieuw beeld op van de rol die Utrecht en de Nederlandstalige meerstemmige muziek hebben gespeeld in het internationale muzikale landschap omstreeks 1400.

Begindatum en -tijd
18 mei 2018 14:30
Einddatum en -tijd
18 mei 2018 15:30
Promovendus
Eliane Fankhauser
Proefschrift
Recycling Reversed: Studies in the History of Polyphony in the Northern Low Countries Around 1400
Promotor(es)
Prof. dr. Karl Kügle