Promotie: Chemoproteomic Cartography of Cysteine Modifications

LET OP: De kandidaat houdt een lekenpraatje, hierdoor start de livestream een kwartier eerder.

Eiwitten zijn de werkers van onze cellen. Veel van die eiwitten gebruiken kleine chemische “schakelaars” om precies op het juiste moment aan of uit te gaan. Zo’n belangrijke schakelaar is cysteïne: een zeldzame maar heel reactieve bouwsteen die kan koppelen aan andere moleculen, aangepast kan worden of chemische reacties kan aandrijven. Als die cysteïne-schakelaars niet goed werken, kunnen ze bijdragen aan ziektes zoals kanker, ontstekingsziekten en neurodegeneratie.

Dit proefschrift onderzoekt hoe cysteïne eiwitten aanstuurt bij gezondheid, ontsteking en veroudering, en hoe we deze schakelaars misschien kunnen benutten voor nieuwe medicijnen. Een belangrijk onderdeel is een omkeerbaar “vetlabel”: cellen kunnen tijdelijk een lange vetstaart aan cysteïne hangen, waardoor een eiwit vettiger wordt. Dat bepaalt waar het eiwit zich in de cel bevindt en met welke andere eiwitten het samenwerkt.

Dit vetlabel was lange tijd lastig te bestuderen en is daarom verrassend weinig onderzocht. Met geavanceerde meetmethoden heb ik precies in kaart gebracht welke cysteïnes zo’n vetstaart dragen en hoe dat verandert onder verschillende omstandigheden. In afweercellen blijken deze vetlabels snel te verschuiven tijdens een ontsteking. In een klein wormpje dat vaak wordt gebruikt in verouderingsonderzoek veranderen de patronen ook met de leeftijd, en verschillen ze tussen langlevende en kortlevende dieren.

Door te laten zien welke cysteïnes wanneer worden aangepast, wijst dit onderzoek nieuwe aangrijpingspunten voor medicijnen aan. Ook ontwikkelt het proefschrift nieuwe methoden om te bestuderen hoe medicijnen aan cysteïne binden, zodat we beter begrijpen waarom ze werken, en welke bijwerkingen kunnen optreden.