Promotie Andrea van Leerdam: Afbeeldingen stuurden hoe 16de-eeuwse lezers kennis tot zich namen

tot
Blad met lezerssporen uit Petrus Sylvius, Tfundament der medicinen ende chyrurgien (Antwerpen: Willem Vorsterman, 1540), fol. P4r. Washington D.C., Library of Congress, Rosenwald 1159.
Blad met lezerssporen uit Petrus Sylvius, Tfundament der medicinen ende chyrurgien (Antwerpen: Willem Vorsterman, 1540), fol. P4r. Washington D.C., Library of Congress, Rosenwald 1159.

Op 21 oktober promoveert Andrea van Leerdam met haar proefschrift ‘Woodcuts as Reading Guides. How Images Shaped Knowledge Transmission in Medical-Astrological Books in Dutch (1500-1550)’.

Praktische en instructieve boeken

In de eerste helft van de zestiende eeuw ontstond in de Nederlanden een levendige markt voor praktische en instructieve boeken, gericht op een gevarieerd publiek van vooral niet-specialisten. Op welke manier gaven de houtsneden in deze boeken, die kennis over geneeskunde en astrologie in de Nederlandse volkstaal wilden overbrengen, vorm aan de leeservaring?

Van Leerdams boekhistorische studie legt niet alleen de strategieën, aannames en intenties van boekproducenten bloot, maar ook hoe lezers met deze boeken omgingen.

Belangrijke retorische functies

Houtsneden in Johannes Indagine, Chyromantia (Utrecht: Jan Berntsz, 1536), fol. H3r. Utrecht, Universiteitsbibliotheek, R fol 456 (Rariora).
Houtsneden in Johannes Indagine, Chyromantia (Utrecht: Jan Berntsz, 1536), fol. H3r. Utrecht, Universiteitsbibliotheek, R fol 456 (Rariora).

Van Leerdam betoogt dat houtsneden – zelfs de grof gesneden, de piepkleine en de eindeloos gekopieerde voorstellingen – belangrijk waren voor de communicatie van kennis. De beelden droegen hier in het bijzonder op drie manieren aan bij: door het organiseren en het visualiseren van kennis en het overbrengen van de betrouwbaarheid. 

Om te begrijpen hoe beelden het leesproces beïnvloedden, is oog voor de materiële kenmerken van het boek als geheel van cruciaal belang. Voor een nauwkeurig begrip van deze invloed maakt Van Leerdam gebruik van inzichten uit het veld van de information design studies.

Gebruikssporen

Van Leerdams proefschrift laat ook zien dat materiële kenmerken belangrijke inzichten opleveren over het werkelijke gebruik van de boeken. Vroegmoderne gebruikssporen – of het hierbij nu gaat om markeringen, uitgebreide annotaties, snel neergekrabbelde tekentjes of inkleuring met de hand – vertellen over de interesses en leesgewoonten van lezers. Daarnaast laten ze zien wat voor voorstellingen lezers hadden van de pagina als visuele ruimte, en in sommige gevallen tonen ze zelfs specifiek wat lezers aan afbeeldingen opviel. 

Van Leerdams promotieonderzoek is gesubsidieerd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) in het programma Promoties in de Geesteswetenschappen.

Begindatum en -tijd
Einddatum en -tijd
Locatie
Hybride: online (klik hier) en voor genodigden in het Academiegebouw
Promovendus
Andrea van Leerdam
Proefschrift
Woodcuts as Reading Guides. How Images Shaped Knowledge Transmission in Medical-Astrological Books in Dutch (1500-1550)
Promotor(es)
Prof. dr. A.S.Q. Visser
Prof. dr. A.A.M. Besamusca
Co-promotor(es)
Dr. D. Meuwissen