Promotie Alexandra Nieweg: De vagebond-poëzie van Ḥakīm Sanāʾī

Op vrijdag 29 mei verdedigt Alexandra Nieweg haar proefschrift ‘Ḥakīm Sanāʾī’s Qalandars: Persian Antinomianism Between Metaphor and Reality’. Hierin onderzoekt ze de stroming van qalandariyyāt, of ‘vagebond-poëzie’, in het werk van de 12^de-eeuwse Perzische dichter Ḥakīm Sanāʾī. 

De qalandar

Sanāʾī staat aan het begin van de grote Perzische traditie van dichtkunst. In zijn qalandariyyāt-poëzie gebruikt hij de literaire figuur van de qalandar – een soort vagebond die bewust sociale en religieuze regels overtreedt – om fundamentele vragen te stellen over wat het inhoudt om een goede moslim te zijn.

In Sanāʾī’s tijd werden in de Perzisch-islamitische wereld heftige debatten gevoerd over zaken als oprechte vroomheid, religieuze autoriteit en morele legitimiteit. Zijn poëzie kan worden gelezen als een reactie op deze discussies, zegt Nieweg.

Wie belichaamt het ware geloof?

Niewegs onderzoek laat zien hoe Sanāʾī twee contrasterende poëtische werelden creëert: een conformistische en een non-conformistische. Tegenover uiterlijk vertoon van vroomheid benadrukt hij de waarde van innerlijke toewijding en oprechte liefde voor God. De ogenschijnlijk respectabele gelovige is misschien spiritueel arm en hypocriet, terwijl de non-conformistische randfiguur juist het ware geloof kan belichamen.

In haar proefschrift bespreekt Nieweg ook twee controversiële thema’s van de qalandariyyāt: wijn en homo-erotische liefde. Sanāʾī gebruikt deze thema’s niet om schendingen van religieuze normen op zich te vieren, maar om bestaande opvattingen uit te dagen over wat mag gelden als het ware geloof.

De qalandariyyāt-traditie in de Perzische dichtkunst laat zien dat er, anders dan tegenwoordig veelal gedacht wordt, in de islam in principe ruimte is voor interne kritiek en voor uiteenlopende opvattingen over wat het betekent om een goede gelovige te zijn. Zelfs als daarmee wordt ingegaan tegen de islamitische wetgeving (de sharīʿa) en sociale normen en waarden. Door hier de aandacht op te vestigen hoopt deze studie bij te dragen aan een completer en genuanceerder beeld van de islam.

Voorafgaand aan de verdediging houdt Nieweg vanaf 10.00 uur een lekenpraatje.