31 januari 2020 van 16:15 tot 17:15

Oratie Jan D. ten Thije: Interculturele Communicatie als Mediation

Prof. dr. Jan ten Thije. Foto: Ed van Rijswijk
Prof. dr. Jan ten Thije. Foto: Ed van Rijswijk

Op 31 januari 2020 houdt prof. dr. Jan D. ten Thije (Talen, Literatuur en Communicatie) zijn oratie als facultair hoogleraar Interculturele Communicatie, getiteld 'Interculturele Communicatie als mediation’'.

Onder Interculturele Communicatie verstaan we in de regel communicatie tussen mensen met een verschillende talige en culturele achtergrond. Daarbij ontstaan misverstanden. Door meer kennis over andere talen en culturen wordt wederzijds begrip mogelijk en kunnen de misverstanden voorkomen worden. In zijn oratie zal Ten Thije betogen dat deze voorstelling van zaken te simpel is.

Misverstanden

Misverstanden ontstaan niet alleen door culturele verschillen, ook institutionele factoren spelen een belangrijke rol. Misverstanden kunnen verklaard worden vanuit een samenspel van talige, cognitieve, sociale, politieke en culturele factoren. Bovendien is misverstaan niet de kern van interculturele communicatie. Interculturele communicatie kan immers ook zeer succesvol verlopen, terwijl het wezenlijk anders gestructureerd is dan niet-interculturele communicatie. De cruciale vraag in een setting van interculturele communicatie is: wat te doen als je de gegeven situatie niet kunt duiden en als gevolg daarvan niet weet hoe te reageren.

De linguïstisch antropoloog Michael Agar (1994) biedt in dit verband vier mogelijkheden:

  • Wacht tot de situatie vanzelf voorbij gaat;
  • 'Do as the natives do', of te wel: pas je aan aan de ander;
  • ‘Blame the other’: veelal het begin van discriminatie en racisme;
  • Begin je te verwonderen. Uit verwondering ontstaat reflectie op het eigen handelen en dat van anderen.

Agar noemt deze laatste optie een rich point. Het rich point is een centraal element in de niet- essentialistische opvatting van interculturele communicatie.

mediation

Ten Thije zal in zijn oratie een vijftal benaderingen toelichten die bijdragen aan deze niet-essentialistische opvatting. Dit zijn: de contrastieve benadering; de meertaligheidsbenadering; de interactiebenadering; de culturele representatie-benadering; en de interculturele competenties-benadering.

Het begrip mediation staat voor een zgn. derde instantie die kan bemiddelen in interculturele communicatie. Met behulp van dit begrip kunnen interessante raakvlakken tussen de verschillende  benaderingen worden bloot gelegd. Eén van de conclusies zal zijn dat intercultureel competente mensen in staat moeten zijn om als mediator voor zichzelf op te treden.

Internationaal symposium over mediation

Ter gelegenheid van de oratie van Jan D. ten Thije is er in het kader van De Grote Taaldag op 31 januari van 11-15 uur een internationaal symposium (pdf) over het thema van de oratie. Daar wordt recent intercultureel onderzoek gepresenteerd, met toepassingen in de media-analyse; bij het tolken in gezondheidszorg; in de intercultural consultancy; bij het taalbeleid inzake luistertaal in Nederland en Vlaanderen en in interculturele trainingen. Geïnteresseerden kunnen zich hier aanmelden.

Jan ten Thije

Jan ten Thije is opgeleid in de Neerlandistiek en de Taalwetenschap aan de UvA (Amsterdam). Hij promoveerde bij Herrlitz (Utrecht) en Ehlich (Dortmund) en was gasthoogleraar aan de Universität Wien. In hun proefschrift (Koole & Ten Thije 1994) analyseerden Ten Thije en Koole succesvol intercultureel teamoverleg tussen Turkse, Marokkaanse en Nederlandse onderwijsadviseurs enerzijds en Surinaamse en Nederlandse adviseurs anderzijds.

Ten Thije werkte aan de Technische Universität Chemnitz (BRD), waar hij onderzoek deed naar identiteitsconstructie in ‘Trabi-Geschichten’ aan de hand van biografische interviews over deze karakteristieke auto uit de DDR. Na zijn terugkeer in 2002 Utrecht begeleidde hij onderzoek naar receptieve meertaligheid (zgn. Luistertaal of Lingua Receptiva) ondermeer bij de Europese Commissie en in opdracht van de Nederlandse Taalunie.

Met Ten Thije als coördinator is de master Interculturele Communicatie in de afgelopen jaren uitgegroeid tot één van de succesvolle masterprogramma’s van de faculteit met een substantiële instroom van internationale studenten. Ten Thije participeert in een Europees Consortium van negen universiteiten dat een gezamenlijk programma Interculturele Communicatie aanbiedt (de zgn. ‘Eurocampus’). In 2020 organiseert het departement Talen, Literatuur en Communicatie de Eurocampus in Utrecht. Als teaching fellow was hij betrokken bij onderwijsinnovatie van hoger onderwijs in de zgn. International Classroom. De afgelopen twee jaar coördineerde hij het USO project ‘Intercultural Awareness for Utrecht University’ (ICUU), waarin interculturele trainingen zijn ontwikkeld voor docenten en staf.

Ten Thije is redacteur van het European Journal for Applied Linguistics (EuJAL) uitgegeven door de Gruyter Mouton en serie editor van de Utrecht Studies in Language and Communication (USLC) uitgegeven door Brill Publications, Leiden.

Begindatum en -tijd
31 januari 2020 16:15
Einddatum en -tijd
31 januari 2020 17:15
Hoogleraar
Prof. dr. Jan ten Thije
Leerstoel
Interculturele Communicatie
Oratie
Interculturele Communicatie als 'mediation'
Entree
Vrije toegang