12 november 2019 van 16:15 tot 17:15

Oratie Gerben Meynen - Neurorecht: hoop of hersenschim?

Kunnen hersenscans iets zeggen over de toerekeningsvatbaarheid van een verdachte? Laat de neurobiologie zien dat vrije wil en verantwoordelijkheid niet bestaan? Kunnen de neurowetenschappen helpen om recidive beter te voorspellen? Deze vragen worden gesteld en kritisch onderzocht binnen het vakgebied neurorecht. Dit is een nieuw veld van wetenschappelijk onderzoek naar de implicaties van de neurowetenschap voor het recht. Op 12 november gaat psychiater, filosoof en hoogleraar Forensische psychiatrie Gerben Meynen dieper in op de raakvlakken van het vakgebied met de forensische psychiatrie.

Binnen neurorecht kunnen drie domeinen worden onderscheiden. In het eerste domein wordt onderzocht of het recht op basis van neurowetenschappeljke resultaten zou moeten worden herzien. Zo vonden neurowetenschappers dat het brein op je achttiende verjaardag nog niet 'uitgerijpt' is; de hersenontwikkeling gaat nog enkele jaren door. En mede op grond van die bevinding werd gepleit voor een adolescentenstrafrecht. Inmiddels is zo'n adolescentenstrafrecht in Nederland ingevoerd.

Het tweede domein houdt zich bezig met de vraag of neurotechnieken kunnen helpen bij het onderzoeken van individuen, zoals verdachten en veroordeelden. Hier is onder meer de eerder genoemde vraag relevant: in hoeverre kunnen hersenscans helpen bij het vaststellen van de toerekeningsvatbaarheid van de verdachte? In het Pieter Baan Centrum worden inmiddels jaarlijks bij ongeveer veertig mensen zulke scans gemaakt.

Het derde domein onderzoekt in hoeverre neuro-interventies in het strafrecht en de forensische psychiatrie zouden kunnen worden gebruikt. Te denken is aan diepe hersenstimulatie om bijvoorbeeld het libido bij zedendelinquenten te verminderen. Maar zulke interventietechnieken zijn er nog niet.

Het is duidelijk dat toepassing van neurotechnieken bij verdachten en in de forensische psychiatrische behandeling ethische en juridische vragen oproept. Deze vragen probeert men binnen neurorecht te identificeren en te beantwoorden. Ook is belangrijk dat sommige technieken in ontwikkeling zijn, maar nog zeker niet beschikbaar voor gebruik in strafrecht of forensische psychiatrie. In die zin gaat het (nog) om neuroscience fiction. Een belangrijke vraag die daarmee verbonden is, is: wanneer zijn de technieken goed genoeg voor gebruik in de rechtszaal? En wat zijn de juiste kaders voor verantwoord gebruik? Mede doordat we niet weten hoe snel ontwikkelingen zullen gaan, is het verstandig om er al wel over na te denken – je wilt er niet door overvallen worden. In elk geval, het neurorecht raakt op verschillende punten aan de forensische psychiatrie. En met name die relatie zal in de oratie worden onderzocht.

Begindatum en -tijd
12 november 2019 16:15
Einddatum en -tijd
12 november 2019 17:15
Hoogleraar
Prof. dr. Gerben Meynen
Leerstoel
Forensische psychiatrie
Oratie
Neurorecht: hoop of hersenschim?