tot

Promotie Lies Wiersema over omgang met doodsthematiek in muziek door de eeuwen heen

In haar proefschrift onderzoekt Lies Wiersema (University College Roosevelt) hoe componisten omgaan met doodsthematiek door de eeuwen heen. Het in de tijd veranderende beeld van de dood blijkt ook in de composities te worden uitgedrukt. Daarnaast is er sprake van universalia, zoals de notie van een vorm van wederopstanding en overgang naar een andere bestaansvorm of nieuw begin.

In een zestal composities uit het Duitse taalgebied tussen begin zeventiende en medio negentiende eeuw onderzoekt Wiersema hoe fenomenen als dood, verlies en rouw in tekst en muziek van die tijd worden uitgedrukt. Naast musicologische wendt ze ook psychoanalytische gezichtspunten aan, bijvoorbeeld waar het gaat om het omgaan met verlies en rouw. Bovendien worden de composities gerelateerd aan cultuurhistorische ontwikkelingen.

Duitse reformatie

De eerste periode, de vroege zeventiende eeuw, was ook de periode van de Duitse reformatie. De lutherse achtergrond van componisten in die tijd werd in de gekozen casussen tot uitdrukking gebracht. Hierin nam het troosten van de nabestaanden een centrale plaats in.

Secularisering en vrijmetselarij

De tweede periode, de late zeventiende en de achttiende eeuw omvat het tijdperk van de (overgang naar) de verlichting, een periode van toenemende secularisatie en van de opkomst van de vrijmetselarij. Deze wijze van omgang met doodsthematiek wordt ook in muziek uitgedrukt. De religieus getinte beleving van doodsthematiek uit eerdere periodes maakte plaats voor meer aardse opvattingen. In de vrijmetselarij wordt de dood opgevat als een onvermijdelijke gebeurtenis die met moed en kalmte tegemoet getreden moet worden en geen angst hoeft in te boezemen.

Vroeg-romantiek

De derde periode wordt gevormd door de Duitse vroeg-romantiek, de periode waarin op verlies en afscheid soms met buitensporig rouwbetoon werd gereageerd. Er was sprake van een fascinatie voor de dood, die dramatische, soms erotische trekken kreeg. In de gekozen composities worden verschillende beelden van de dood tegenover elkaar gezet. De dood werd bijvoorbeeld gepersonifieerd als een macaber personage, maar kon ook op mystieke wijze beleefd worden. 

 

Begindatum en -tijd
Einddatum en -tijd
Locatie
Senaatszaal, Academiegebouw, Domplein 29, Utrecht
Promovendus
Lies Wiersema
Proefschrift
Beelden van dood in de muziek. Zes casestudies naar veranderende tradities in het Duitse taalgebied gedurende drie eeuwen
Promotor(es)
Prof. dr. Albert Clement
Entree
Gratis
Aanmelden

Niet nodig