21 januari 2020 van 15:30 tot 17:00

Descartes Centre Colloquium met Robert Vinkesteijn

Beeld uit film Melancholia van Lars von Trier

De filosofische krachten van Melancholie

Voor het einde van de 19e eeuw was depressie geen psychiatrische categorie. Tot dan toe werd de geestesziekte die we nu depressie noemen, melancholie of melancholia genoemd. De beschrijvingen van de symptomen ervan, hoewel ze afhankelijk van de specifieke historische periode kunnen veranderen, vertonen een opvallende consistentie in de afgelopen 2000 jaar. In hun werken over melancholie beschrijven oude Griekse artsen zoals Galen van Pergamum en Rufus van Efeze al alle diagnostische criteria voor depressie die in de moderne DSM voorkomen. Studies naar melancholie omvatten echter vaak meer dan dat.

Door mijn studie van de geschiedenis van melancholie (als onderdeel van mijn promotieonderzoek) heb ik ontdekt dat melancholie vaak niet alleen in verband wordt gebracht met verdriet, angst, verzwakking, passiviteit en aantasting van capaciteiten, maar ook met de verbetering van bepaalde andere capaciteiten. Zo is bijvoorbeeld vaak geconstateerd dat de melancholie een scherp kritisch vermogen heeft. Hij of zij is beter in staat om de willekeur van sociale conventies te zien, om de luiheid van de dagelijkse gang van zaken te begrijpen in het licht van een groter perspectief, en om door illusies of positieve vooringenomenheid heen te kijken. Dit heeft van melancholie een filosofische stemming bij uitstek gemaakt, en veel filosofen in de westerse traditie hebben melancholie geassocieerd met hun denken, zowel als oorzaak als gevolg.

Robert Vinkesteijn

In onze hedendaagse definities ontbreekt dit aspect, en we definiëren depressie bijna uitsluitend in termen van het hebben van negatieve gevoelens en verminderde capaciteiten. Dit is een opvallend en belangrijk contrast dat bestudeerd moet worden om een beter begrip te krijgen van depressie en depressieve mensen. Daarom ben ik momenteel een onderzoeksvoorstel aan het ontwikkelen dat wil bijdragen aan ons hedendaagse begrip van depressie door middel van een vergelijkend historisch onderzoek naar de capaciteiten die samenhangen met het melancholische.

Voor mijn lezing in de Descartes Centre Colloquium-reeks zou ik graag een aantal van deze capaciteiten nader willen bekijken, met name die welke kunnen worden beschouwd als een intensivering van een filosofische kijk op de dingen. Ik zal een anthologisch overzicht geven van verschillende schrijvers uit de westerse filosofische en wetenschappelijke traditie die commentaar geven op de melancholie en de relatie tot een filosofische houding.

Biografie
Robert Vinkesteijn studeerde Filosofie en Klassiekers aan de Vrije Universiteit Amsterdam, de Universiteit van Amsterdam (UvA) en de Universiteit van Utrecht (UU). Hij voltooide in 2015 een tweejarige Research Master (cum laude) aan het Amsterdams Centrum voor Oude Studies en Archeologie (ACASA, een gezamenlijk programma van de UvA en de VU), met een sterke specialisatie in oude Griekse filosofie. Zijn scriptie over 'De Daimonie in de Platonische en Stoïcijnse traditie' werd begeleid door prof. dr. Marije Martijn (VU) en prof. dr. Keimpe Algra (UU). Van 2015 tot 2019 promoveerde hij op de afdeling Filosofie van de Universiteit Utrecht onder leiding van prof. dr. Teun Tieleman, getiteld 'Filosofische Perspectieven op Galen van Pergamum: Vier casestudies over de menselijke natuur en de relatie tussen lichaam en ziel'. Hij werkt momenteel als docent bij de afdeling Filosofie van de Universiteit Utrecht.

 

Begindatum en -tijd
21 januari 2020 15:30
Einddatum en -tijd
21 januari 2020 17:00