29 maart 2019

Neurobioloog Sita ter Haar over het onderzoeksproject 'De 1001 eerste dagen van een kind'

“Zangvogels leren zang op dezelfde manier als mensen spraak, namelijk van hun ouders”

Dr. Sita ter Haar bestudeert de spraakontwikkeling van dieren en vergelijkt die met die van mensen. In het onderzoeksproject De 1001 eerste dagen van een kind buigt ze zich samen met andere onderzoekers over de taalontwikkeling van baby’s. “Zangvogels leren zang op dezelfde manier als mensen spraak leren.”

Dr. Sita ter Haar

Wat hebben vogels te maken met de 1001 eerste dagen van een kind? “Wij mensen worden vaak met chimpansees vergeleken. Chimpansees maken inderdaad geluiden, maar dat is aangeboren. Zangvogels leren zang op dezelfde manier als mensen taal, namelijk van hun ouders.” Deze vergelijking is niet nieuw. Darwin legde bijna 150 jaar geleden al de link tussen de spraakontwikkeling van zangvogels en mensen. Toch zijn er nog maar weinig mensen die vogels en baby’s letterlijk met elkaar vergelijken, zoals Sita Ter Haar en ook Johan Bolhuis dat doen. “Er valt nog veel winst te behalen. Mensen die de vergelijking zouden kunnen gebruiken, zoals medici en psychologen, hebben er zelfs meestal nog nooit over gehoord.”

Taalontwikkeling is een interdisciplinair onderwerp. De combinatie van taalkundigen, biologen, logopedisten, neurologen en psychologen heb je echt nodig.

Combinatie van expertise is echt nodig

Ter Haar is daarom heel blij met het interdisciplinaire team van het onderzoeksproject ‘De 1001 eerste dagen van een kind’. “Taalontwikkeling is een interdisciplinair onderwerp. De combinatie van taalkundigen, biologen, logopedisten, neurologen en psychologen heb je echt nodig.” Al is zo’n samenwerking soms best een uitdaging. “Iedereen kijkt vanuit zijn eigen hokje en dat maakt het weleens lastig om elkaar te begrijpen.” Toch is de samenwerking vooral heel erg leuk, vindt ze. “Ik kom dankzij de gebundelde kennis op dingen waar ik eerder echt niet op zou komen. Als ik kennismaak met het perspectief van een ander, ga ik er zelf ook anders door denken.”

Met deze samenwerking wil ze inzicht krijgen in wat er in het brein gebeurt tijdens de spraakontwikkeling. Vervolgens geeft dat nieuwe informatie over hun leerproces. De toegevoegde waarde van zangvogels in het beantwoorden van die vraag? “Bij mensen is er heel weinig bekend over de oorzaak van een taalontwikkelingsstoornis. Het is moeilijk om alle factoren die de taalontwikkeling beïnvloeden uit elkaar te houden en apart van elkaar te kunnen zien. Bij dieren is dat veel makkelijker doordat je condities kan aanpassen. Bovendien kan je op het cellulaire niveau iets beschrijven dat je meestal niet kan bij mensen.”

De invloed van slaap op de spraakontwikkeling

Ter Haar is nieuwsgierig naar welke hersengebieden betrokken zijn bij de spraakontwikkeling, maar ook welke hormonen een belangrijke rol spelen. “Kanaries, merels en spreeuwen leren liedjes ieder jaar helemaal opnieuw. Je ziet dat hun hersengebieden en hormoonniveau groeien tijdens het leerproces.” De bevindingen deelt ze met het onderzoeksteam, waarmee een zaadje geplant wordt voor vervolgonderzoek met baby’s. De uitwisseling van kennis werkt ook andersom. Ter Haar kan uitkomsten van het onderzoek naar de taalontwikkeling van baby’s bevestigen bij vogels.

De hersenontwikkeling in de eerste fase van het leven van zowel dieren als mensen fascineert Ter Haar. “De 1001 eerste dagen in het leven zijn bij iedereen verschillend, maar er ligt op bepaalde niveaus ook bij iedereen dezelfde basis. Wat is aangeboren en wat is aangeleerd?”, vraagt Ter Haar zich af. Het 1001 eerste dagen van een kind project focust zich op de taalontwikkeling omdat baby’s in die fase grotendeels leren om hun moedertaal te begrijpen, spreken en gebruiken.

Je taal heeft heel veel invloed op hoe je in meedoet in de maatschappij.

Vroeger herkennen, eerder ingrijpen

“Het is belangrijk om daar meer over te weten te komen, bijvoorbeeld omdat taalontwikkelingsstoornissen pas laat worden ontdekt. Als we weten wat de oorzaken van die stoornis zijn, kunnen we het vroeger herkennen en eerder ingrijpen.” De spraakontwikkeling hangt bovendien samen met de rest. “Als we de spraakontwikkeling uitpluizen, kunnen we bijvoorbeeld ook de motorische ontwikkeling beter begrijpen.” Het is een maatschappelijk relevant thema, vindt Ter Haar. “Je taal heeft heel veel invloed op hoe je in meedoet in de maatschappij.”

Sita ter Haar tijdens haar 1001 eerste dagen

De 1001 eerste dagen van Sita Ter Haar

“Soms had ik een hyperactieve, vrolijke speelbui, op andere moment kon ik uren dromerig uit het raam staren. Verder was ik in de eerste fase van mijn leven heel eigenwijs en dat ben ik eigenlijk nog steeds. Mijn moeder herinnert me nog steeds vaak aan mijn lievelingswoorden: ‘zelf doen’. Dat is er nooit helemaal uitgegaan, maar inmiddels heb ik ook ontdekt dat samenwerken heel belangrijk is. Zoals we dat doen in dit project bijvoorbeeld!”

Onderzoeksthema Dynamics of Youth

Wil je maatschappelijke problemen aanpakken, dan kun je het beste beginnen bij kinderen. Het Utrechtse onderzoeksthema Dynamics of Youth investeert in een veerkrachtige jeugd. Wetenschappers uit alle vakgebieden werken samen om kinderontwikkeling beter te leren begrijpen. Hoe helpen we kinderen en jongeren groeien en bloeien in onze snel veranderende samenleving?