10 maart 2020

Zal de Corona-crisis leiden tot een economische crisis?

Corona Crisis Economic Crisis?

Nu het Corona (of Covid-19) virus zich verspreidt, worden meer mensen en meer bedrijven getroffen. Overheden plaatsen hele regio's in quarantaine. Zal de Corona-crisis uiteindelijk ook leiden tot een economische crisis? Is de daling op de beurzen het eerste teken van een langduriger effect op de internationale economie? En zou de crisis ook een positief effect kunnen hebben op de handel; profiteren landen of bedrijven van deze buitengewone situatie?

Julia Swart en Marc Schramm van de Utrecht University School of Economics (U.S.E.) werpen hun licht op de economische gevolgen van de Corona-crisis. ‘Deze schok is tijdelijk,' zegt Schramm, 'het zal een paar maanden duren. En als het een pandemie blijkt te zijn, zal het nog enkele maanden langer duren. Maar het is geen permanente schok.’

Wanneer we bij elkaar komen om te spreken over de economische gevolgen van de Corona-crisis, komt het nieuws binnen dat er een sterke daling op de internationale beurzen is, die samenhangt met de daling van de olieprijs.

‘Twee schokken die samenvallen leiden tot veel meer onzekerheid over de winstvooruitzichten in de toekomst', zegt Marc Schramm. ‘De olieprijzen zijn ook tijdens de corona-crisis al sterk gedaald', zegt Julia Swart, universitair docent Economic Sustainability: 'omdat mensen minder reizen, zowel met de auto als met het vliegtuig, heeft dat een sterk effect gehad op de vraag naar olie. Dat is niet meer dan normaal, zo werkt de markt. De vraag is: hoe lang gaat het duren?'

Ik denk niet dat dit een opmaat is voor een diepe crisis, zoals de crisis van 1929 of de crisis van 2008.
Marc Schramm

Verschillende soorten crisis

‘De onzekerheid maakt het voor ons moeilijk om een voorspelling te doen,' voegt Swart eraan toe, 'omdat het niet alleen om een economische voorspelling gaat, maar ook om hoe het virus zal evolueren, zich zal verspreiden en hoe politici daar mee om zullen gaan.’

‘Ik denk niet dat dit een opmaat is voor een diepe crisis, zoals de crisis van 1929 of de crisis van 2008', zegt Schramm. ‘Aandelenkoersen stijgen en dalen in tijden van onzekerheid over de toekomst. Dat is nu ook het geval, vanwege de uitbraak van het virus en de beleidsreacties daarop, bijvoorbeeld door hele gebieden zoals de grote industriële regio Wuhan in China en Milaan, de 'motor' van de Italiaanse economie, af te sluiten. Dat soort reacties zal negatieve gevolgen hebben voor bedrijven en hun winst’, zegt hij, ‘maar we weten niet of dit ‘in quarantaine plaatsen van regio's’ zal worden uitgebreid met andere regio's.

Economische schokken in het verleden, zoals bijvoorbeeld de hypotheekcrisis, waren een crisis in de financiële sector zelf. Beleggers wisten niet welke banken veilig waren en welke niet en we zagen vervolgens een ineenstorting van het vertrouwen in de financiële sector. We wisten niet wanneer de schok voorbij zou zijn. Dat betekende meer onzekerheid, met gevolgen voor de investeringsbeslissingen, beslissingen in de uitgaven van consumenten en het leidde tot een veel grotere en langduriger recessie dan ik nu verwacht als gevolg van het virus.’

Kan deze crisis worden vergeleken met de SARS-crisis?

‘Dat kan,' zegt Swart, 'we hebben toen dezelfde gebeurtenissen gezien. Het is een schok in de economie. Die schept onzekerheid en de markten reageren daar op een zeer rationele manier op. Mensen willen minder investeren en halen hun geld weg bij bedrijven die het meest getroffen worden. Je ziet ook dat niet de aandelen van alle bedrijven dalen; er zijn ook bedrijven die van deze crisis profiteren. Dat is vergelijkbaar met wat we hebben gezien tijdens de uitbraak van SARS. Er is echter een belangrijk verschil tussen de twee crises. SARS is nu zeventien jaar geleden en China was toen al een grote speler op de markt, maar tegenwoordig bedraagt het BBP van China meer dan 15 procent van het mondiale BBP. Wanneer de productie in China nu stopt of afneemt, heeft dat een veel grotere impact op de wereldeconomie.

De soort schok die nu in de economie optreedt, is van een andere aard. Toen het virus uitbrak, wilden we niet minder consumeren, we konden sommige producten gewoon niet krijgen. Dan zie je de prijzen van sommige goederen stijgen: het treft andere landen via een supply chain shock. Deze keer is die veel sterker omdat China veel groter is geworden in termen van consumptie en vanwege de manier waarop het via de toeleveringsketen met andere economieën is verbonden.’

Supply shock en demand shock

Kan de huidige crisis ook beschouwd worden als een noodzakelijke correctie, zoals een bosbrand, en een afkoelend effect hebben op de Chinese economie?

‘Ik denk het niet,' reageert Swart. ‘Er zijn andere instrumenten om de economie af te koelen: monetair beleid, fiscaal beleid. In het geval van de Corona-crisis heb je winnaars en verliezers. Een schok is nooit goed, want sommige bedrijven worden er meer door getroffen dan andere. Het is disproportioneel en creëert onevenwichtigheden in de economie, dat is nooit goed.’

Schramm: 'De Corona-uitbraak bevat twee soorten schokken: een supply shock en een demand shock. We zien stilstand of beperkte productie in de regio's die in quarantaine zijn geplaatst - een negatieve schok in het aanbod. Mensen worden ziek, kunnen niet aan het werk; een negatieve schok voor het aanbod.

Maar het is ook een schok voor de vraag. Mensen gaan niet meer naar bars en restaurants, reizen minder vaak. Het nadeel van dit virus is dat het ook de dienstensector treft; de detailhandel, cafés, hotels etcetera. En dat zijn typisch diensten en goederen die een overheid niet afneemt. Normaal gesproken kan een overheid de economie stimuleren door meer uit te geven, maar ik zie niet gebeuren dat de Chinese overheid meer gaat uitgeven in cafés en restaurants en hetzelfde geldt voor het verlagen van de rente.’

De grote bedrijven beginnen minder te verkopen, moesten soms hun deuren sluiten en ervaren een schok, maar zullen uiteindelijk weer terugkeren naar normaal. Maar voor het midden- en kleinbedrijf kan het een blijvende schok zijn.
Julia Swart
Als de situatie weer terug is naar normaal, heb je weer dezelfde concurrentieposities

Zie je winnaars, die profiteren van deze crisis?

‘Ze zijn er,' bevestigt Swart. 'Amerikaanse bedrijven zijn bijvoorbeeld begonnen met de productie van de beschermkapjes die mensen nu dragen. Maar tegelijkertijd hebben de meeste bedrijven meestal een paar alternatieven waar ze hun goederen van kunnen kopen. Apple is een specifiek geval (en er zijn er meer voorbeelden), maar meestal zoeken bedrijven naar concurrentie, naar lagere prijzen. In de huidige situatie zullen de prijzen van Chinese leveranciers hoger zijn en kunnen ze zich wenden tot een andere leverancier. Er is dus wat ruimte voor verandering, en sommige bedrijven zouden kunnen profiteren van de crisis. Maar er zijn nauwelijks bedrijven die door de crisis groter zijn geworden dan andere. Als de situatie weer terug is naar normaal, heb je weer dezelfde concurrentieposities.’

‘Deze schok is tijdelijk,' zegt Schramm, 'het zal een paar maanden duren. En als het een pandemie blijkt te zijn, zal het nog enkele maanden langer duren. Je krijgt alleen een verplaatsing in de toeleveringsketen, als het een langduriger proces is. Als China bijvoorbeeld duurder zou worden, dan zijn bedrijven als Apple geneigd te verhuizen naar Bangladesh, Vietnam of andere low cost economieën. Maar het zal niet leiden tot een grote recessie.’

Het midden- en kleinbedrijf wordt het meest getroffen

Zijn we afhankelijk geworden van de Chinese economie?

‘We zijn afhankelijk van China,' zegt Swart. ‘Veel bedrijven werden getroffen toen China stopte met produceren, maar niet op zo'n grote schaal.

‘En het is beperkt tot een bepaalde regio,' voegt Schramm daaraan toe, 'in de Hubei-regio heb je vooral zware industrie, chemie en dergelijke. Niet de hele maakindustrie is getroffen.'

‘Het probleem is dat het sommige kleine bedrijven echt raakt’, zegt Swart. ‘De grote bedrijven beginnen minder te verkopen, moesten soms hun deuren sluiten en ervaren een schok, maar zullen uiteindelijk weer terugkeren naar normaal. Maar voor het midden- en kleinbedrijf kan het een blijvende schok zijn. Mensen gaan niet meer naar de sportschool, niet meer naar restaurants. Die bedrijven hebben misschien veel geïnvesteerd en schulden gemaakt en de bank zou kunnen zeggen: sorry, we moeten het faillissement aanvragen.’

‘Dit zal zeker pijn doen', voegt Schramm er aan toe. ‘Maar het is tijdelijk. Als de sportschool het overleeft, komen de klanten volgend jaar zeker terug. Een permanentere schok kan de handelsoorlog tussen China en de VS worden, die leidt tot handelsbarrières en bedrijven tot nadenken over verplaatsing brengt', zegt Schramm. ‘De eerste reactie in de VS op het Coronavirus was: "dat is goed, want nu kunnen we meer produceren" een nogal waardeloze uitspraak. Maar het is niet onzinnig om te kijken hoe de VS op de huidige situatie reageren. Een inadequate beleidsreactie op zo'n tijdelijke crisis zou gevolgen kunnen hebben voor de winstvooruitzichten van grote Amerikaanse bedrijven in de wereld en dus voor de beurzen in het algemeen’.

Contact & Expertise

Wilt u meer weten over de internationale economische ontwikkelingen in verband met de Corona-crisis? Neem dan contact op met Julia Swart en Marc Schramm.

Universitair docent
Universitair docent