“We hopen op het beste en bereiden ons voor op het ergste”

Hoe bestudeer je iets dat je niet kunt zien? Met hypermoderne elektronenmicroscopen en krachtige computers willen Daniel Hurdiss en zijn collega's virussen zichtbaar maken, en manieren vinden om ze te stoppen.

Virussen zijn onzichtbaar voor het blote oog. Hoe bestudeer je deze minuscule micro-organismen?

“Met onzichtbaar bedoelen we iets dat je zonder gespecialiseerde instrumenten niet kunt zien. Door een lichtmicroscoop kunnen we bacteriën zien, maar virussen zijn veel kleiner, vaak tientallen tot honderden keren. Om ze zichtbaar te maken, hebben we totaal andere microscopen nodig: elektronenmicroscopen. Met deze enorme, dure instrumenten kunnen we virussen en hun eiwitten tot in detail bekijken, soms zelfs tot op het niveau van afzonderlijke atomen.”

Hoeveel virussen zijn er eigenlijk?

"Dat zou ik niet kunnen zeggen! Wetenschappers ontdekken elke dag nieuwe virussen. Het is verbazingwekkend dat iets wat je met het blote oog niet kunt zien, zo'n enorme impact kan hebben. Denk maar aan de COVID-19-pandemie: een klein, onzichtbaar virus heeft de wereld in feite jarenlang op zijn kop gezet. Dat ik deze verborgen wereld kan zien, is wat ik zo fascinerend vind aan  virologie. We kunnen virussen tot in detail bestuderen, manieren bedenken om ze te stoppen, of ze zelfs inzetten voor andere doeleinden, zoals gentherapie of vaccins. Dat is echt cool." 

Wat levert dit onderzoek op voor de samenleving?

“Ons onderzoek helpt om ons voor te bereiden op de volgende pandemie. We weten welke virusfamilies waarschijnlijk zullen opduiken, maar kunnen niet voorspellen welke daarvan de volgende pandemie zal veroorzaken. Daarom zoeken we medicijnen die tegen meerdere virussen werken. Idealiter heb je zo’n medicijn twintig of dertig jaar op de plank liggen, en kun je het inzetten wanneer het virus opduikt.”

“Virologisch onderzoek speelt ook een belangrijke rol in de diergezondheid. Dat vind ik zo leuk aan werken binnen een faculteit diergeneeskunde. In Utrecht word ik omringd door ongelooflijk getalenteerde collega's die problemen benaderen vanuit een One Health-perspectief. Veel virussen vinden hun oorsprong bij dieren, waaronder coronavirussen en influenzavirussen, dus het geeft veel voldoening om onderzoek te doen waarvan zowel mensen als dieren kunnen profiteren.”

Dat ik deze verborgen wereld kan zien, is wat ik zo fascinerend vind aan virologie

Wat is je grootste droom?

“Fundamentele ontdekkingen doen over belangrijke ziekteverwekkers bij mensen en dieren. Ons onderzoek levert waardevolle kennis op. Het is veel gemakkelijker om een virus te stoppen als je op het niveau van atomen begrijpt hoe het werkt. Ik hoop uiteindelijk een molecuul te ontdekken dat een antiviraal geneesmiddel kan worden.”

“Je hoopt dat er nooit meer een pandemie komt, maar ons onderzoek bereidt ons voor op de realiteit dat die er uiteindelijk wel zal komen. Of het nu een coronavirus is, een griepvirus, of iets waar we nog niet eens aan werken, we weten het simpelweg niet. Daarom hopen we op het beste en bereiden we ons voor op het ergste.”

Dit is een verhaal uit:

Tekst: Rosan Reusken en Myrna Tinbergen
Beeld: Bas Niemans