Collectievorming Geowetenschappen in de Universiteitsbibliotheek
Geschiedenis
Zwaartepunten en bijzondere collecties
Aanpalende collecties
Profiel van de huidige en de gewenste collectie
Aanschafbeleid
Contactpersonen
Geschiedenis
De Geowetenschappen-collecties in de UB hebben een diverse ontstaansgeschiedenis. De geografie-collectie (G-GE) is verreweg het grootste (plm. 50.000 banden, sinds 2010 ingeperkt tot 20.000 titels) en oudste (gestart begin 20e eeuw). De collectie was oospronkelijk het middelpunt van het Geografisch Instituut, thans onderdeel van de Faculteit Geowetenschappen. De boeken huisden achtereenvolgens in het Instituut aan de Catharijnesingel, De Drift en de zesde verdieping van het huidige van Unnikgebouw. De boeken en tijdschriften verlieten het instituut toen ze met die van enkele andere faculteiten werden geconcentreerd in de Bibliotheek Centrum Uithof in de laagbouw-noord van datzelfde Van Unnikgebouw. De Kaartenzaal, altijd gehuisvest direct naast of onder de bibliotheek, bleef binnen het Geografisch Instituut. Thans zijn de boeken en kaarten van de geografen weer wat dichter bij elkaar op respectievelijk de tweede en zesde verdieping van de UB. De boeken, tijdschriften en bibliografieën op het gebied van de historische cartografie zijn dichtbij de kaartenzaal geplaatst in de leeszaal Bijzondere Collecties
De collectie Milieukunde (G-MI) is een kleine (plm. 5.000 banden, in 2010 ingeperkt tot 2500 titels) en is, stammend van begin jaren '70, veel jonger dan de geografiecollectie. Hetzelfde geldt voor de collectie planologie (G-PL). Hiervan is nu nog maar een klein deel over, namelijk de planningsdocumenten aangaande de Nederlandse ruimtelijke ordening. De rest van de collectie planologie is deels geïntegreerd in de collectie Geografie, deels opgenomen in het magazijn.
Bij verhuizing naar de nieuwe UB in 2004 is al het materiaal gepubliceerd vóór 1901 uit de leeszaal verhuisd naar een geclimatiseerd depot. Dit materiaal kan nog wel via de catalogus worden opgevraagd en ingezien. In de depots van de UB staan duizenden geografische werken uit de 15e t/m 19e eeuw. Deze zijn voor het grootste deel via de catalogus UBU te vinden.
In 2010 is bij de inhuizing van de collecties van de bibliotheek aardwetenschappen een nieuwe collectie G-AW gemaakt (met 10.000 titels), voor aardwetenschappen inclusief de fysisch geografische rubrieken van de geografie-collectie. Ook zijn toen ruim ruim 15.000 items uit de geo-collecties naar het depot verplaatst.
Zwaartepunten en bijzondere collecties
De collectie G-GE is vanouds sterk in algemene fysische geografie, cartografie, historische landschapsgeografie en economische geografie en regionale geografie. Bij de werken van voor de Tweede Wereldoorlog is een groot deel Duits- en Franstalig. Ook is er uit die tijd veel (toegepast) Nederlands geografisch onderzoek. Vanaf 1908 was er dankzij ruime middelen een snelle opbouw van de tijdschriftencollectie (De Pater 1999, p. 27).
Vanaf ongeveer 1950 kwam er steeds meer Engelstalig materiaal en kwamen er meer Engelstalige tijdschriften. In de sociale geografie waren voor de Tweede Wereldoorlog en in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw vooral demografie en middelen van bestaan (economische geografie) belangrijke onderwerpen in de collectievorming. Vanaf je jaren zeventig werden ontwikkelingsgeografie, stadsgeografie en huisvesting belangrijke zwaartepunten. Vanaf de jaren tachtig is voor fysische geografie naast de gemorfologie een omvangrijke hoeveelheid boeken over kusten, hydrologie, GIS en remote sensing aangeschaft. Opkomende thema's van de laatste vijftien jaar zijn global change, mobiliteit en vervoer, ICT en innovatie. De collectie regionale studies binnen G-GE is sterk gericht op Europa, West-Afrika, westelijk Zuid-Amerika en Noord-Amerika. De vanouds grote Nederlands-Indië/Indonesië-collectie is thans minder belangrijk.
Binnen de collectie GE zijn er ook nog wat bijzondere deelcollecties. Zo is er een omvangrijke collectie historische brochures (G-GE: Broch..., afgesloten 1990). Ook zijn er veel overdrukken van oud-medewerkers van het Geografisch Instituut (G-GE: IV D.b).
Al sinds de jaren dertig van de twintigste eeuw zijn er vele tientallen ruilrelaties, voornamelijk met Duitse, Zwitserse, Franse en Oostenrijke instituten, maar bijvoorbeeld ook met Marokko, Tunesië, Spanje en de VS. Tegen levering van Utrechtse uitgaven uit de reeks Nederlandse Geografische Studies ontvangt de bibliotheek zo jaarlijks honderden publicaties. Zo is bijvoorbeeld een zeer grote deelcollectie van Duitse en Zwitserse instituutsreeksen ontstaan (zie G-GE: IV B.a. en IV B.b. in kasten 18-21 en ook verspreid op onderwerp in vooral de regionale rubrieken van de GE collectie). Meer over deze ruilrelaties en de geschiedenis van de geografische bibliotheek staat in het jubileumboek Een tempel der Kaarten, negentig jaar geografiebeoefening aan de Universiteit Utrecht van Ben de Pater. In 2011 zijn met het staken van de publicatie van de Nederlandse Geografische Studies ook veel ruilrelaties gestopt.
In het geklimatiseerde depot bevinden zich ook enkele waardevolle collecties oude aardrijkskundige werken. Omvangrijk is de Collectie Lulofs, met tientallen werken uit de klassieke geografie. Er is een catalogus van de collectie Lulofs beschikbaar.
Aanpalende collecties
De UB heeft een grote collectie statistieken. De meeste staan in de collectie STAT in de leeszaal Geowetenschappen. Vanouds zijn er veel statistische reeksen aangeschaft voor geografisch onderzoek en onderwijs. Statistische jaarboeken van de VN, UNCTAD, ILO, UNDP en Eurostat zijn beschikbaar, maar ook meer gespecialiseerde meteorologische en waterstaatkundige cijfers. De centrale bibliotheek is al lange tijd depotbibliotheek voor alle CBS-publicaties. Ook deze staan thans in de collectie STAT. Het CBS geeft sinds ongeveer 2007 wel steeds minder publicaties gedrukt uit; alle cijfers zijn nu digitaal beschikbaar in de online database STATLINE en ook veel publicaties zijn nog louter digitaal beschikbaar via de website van het CBS. De collectie staat fysiek in de Leeszaal Geowetenschappen en wordt gecoördineerd door de vakreferent Geowetenschappen, maar is gericht op studenten en staf van meer faculteiten en de collectie wordt ook niet uitsluitend uit het budget Geowetenschappen betaald.
Toenemende gratis beschikbaarheid van statistieken van CBS, Eurostat en VN-organisaties (voor een overzicht zie categorie VII van de geografische webgids Geosource) maakt dat van sommige reeksen het abonnement wordt stopgezet, of dat deze in het geheel niet meer gedrukt verschijnen.
Economische statistieken van Eurostat en de OESO worden in de Centrale Bibliotheek maar beperkt aangeschaft, omdat deze goed beschikbaar zijn in de afdeling Economie van de Juridische Bibliotheek. Wel zijn sinds ongeveer 2005 alle statistieken van Eurostat online beschikbaar. Van OECD zijn steeds meer rapporten digitaal aangekocht en beschikbaar via het menu met bestanden op de website van de bibliotheek.
Collectionering op het terrein van de fysische geografie, geologie, geochemie, geofysica en mineralogie gebeurt tegenwoordig voor de collectie G-AW. Meteorologie wordt aangeschaft bij de Bibliotheek Natuur en Sterrenkunde en veel natuurwetenschappelijke milieukunde (ecosystemen) wordt aangeschaft door Biologie, met de collectie op de vierde verdieping van de UB.
Profiel van de huidige en de gewenste collectie
In een gedetailleerd collectie(vormings)profiel FG, IMW, SGPL en een collectie(vormings)profiel AW staat per deelrubriek aangegeven wat het niveau is van de collectionering dat thans geldt en waarop het ook de afgelopen 5 jaren is gedaan. Het kan zijn dat langer dan 5 jaar geleden collectionering op een hoger of lager niveau geschiedde, waardoor oudere delen van de collectie voor een bepaalde rubriek veel uitgebreider of juist beperkter zijn dan de recente delen.
Leidend bij de acquisitie van boeken, tijdschriften en andere publicatievormen zijn de behoeften van onderwijs en onderzoek in de Faculteit Geowetenschappen, in het bijzonder de departmenten Aardwetenschappen, Fysische Geografie, Innovatiestudies & Milieuwetenschappen en Sociale Geografie & Planologie. Het beschikbare budget wordt jaarlijks vastgesteld in een contractbespreking tussen de faculteitsleiding en de bibliothecaris.
In het onderwijs verplichte boekliteratuur als vermeld in studiegidsen en studiewijzers wordt vrijwel integraal aangeschaft. Daarnaast schaffen we ook boeken aan op basis van de paper- en scriptieonderwerpen en actuele thema's in het onderwijs. De vakreferent selecteert tevens op eigen initiatief publicaties die in het hart van de diverse vakgebieden liggen en die passen bij de onderzoekszwaartepunten. Bij twijfel en bij zeer dure publicaties pleegt de vakreferent overleg met contactpersonen in de faculteit.
Docenten en onderzoekers kunnen ook zelf een aanschafsuggestie indienen. Deze worden zonder tegenbericht gehonoreerd zolang het budget het toelaat en als zij vallen binnen het profiel. Anderzijds wordt het op prijs gesteld als auteurs van de faculteit van eigen boekpublicaties één exemplaar aan de bibliotheek geven.
Bij aanschaf gaat de voorkeur naar Engelstalige en Nederlandstalige werken, maar afhankelijk van het onderwerp, kunnen ook Duitse, Franse en Spaanse boeken worden aangeschaft en opgenomen.
Een deel van de acquisitie bestaat uit publicaties verkregen als geschenk of via ruilovereenkomsten. Hierbij zitten titels die anders niet zouden zijn aangeschaft, maar die qua onderwerp wel in de collectie passen.
Dubbele exemplaren worden slechts zelden aangeschaft. Alleen van langdurig voorgeschreven handboeken komt er soms een tweede, niet-uitleenbaar exemplaar.
Verworven boeken worden zodra deze beschikbaar zijn 1 week apart gezet in de aanwinstenkast (27A). De staf krijgt via de wekelijkse nieuwsbrief GeoInfo een overzicht van nieuw beschikbare titels die die week in de aanwinstenkast staan.
Wijzigingen in het bestand van tijdschriftabonnementen worden altijd besproken met de contactpersonen, m.u.v. abonnementen op (electronische) tijdschriften in landelijke of UU-brede contracten met uitgevers. Een groot deel van het budget ligt door deze contracten vast en de speelruimte voor nieuwe 'losse' abonnementen is dientengevolge klein. Via GeoInfo wordt de gehele staf op de hoogte gehouden van wijzigingen in het aanbod van pakketten digitale tijdschriften en literatuurdatabases.
Scripties van studenten Geowetenschappen (departmenten FG, IMW en SGPL) worden opgenomen in de collectie G-SCR en minimaal 5 jaar bewaard. De bibliotheek heeft als beleid om scripties digitaal op te gaan nemen. Vanaf 2008 worden geen nieuwe papieren scripties meer opgenomen.
Contactpersonen adviseren de vakreferent bij aanschaf van boeken of het nemen van abonnementen. Zij worden altijd betrokken bij eventuele opzeggingen door bezuinigingen.
Manfred van Bergen: vulkanologie, petrologie
Poppe de Boer: sedimentologie
Ron Boschma: economische geografie
Carel Dieperink: milieukunde, maatschappijwetenschappelijk
Martin Dijst: verkeer, vervoer, mobiliteit
vacature: statistiek en methoden
Stan Geertman: GIS, planning
Frits Hilgen: stratigrafie, micropaleontologie
Wim Hoek: geomorfologie, kwartair
Piet Hoekstra: kustonderzoek
Henk Huisman: Afrika
Steven de Jong: remote sensing
Peter van der Krogt: historische kartografie
Paul van Lindert: Latijns-Amerika
Paul Mason: petrologie
Ferjan Ormeling: moderne kartografie
Ben de Pater: theorie en geschiedenis v.d. geografie
Leo Paul: Europa, Centraal Azië
Hanneke Paulsen: geofysica
Hans Renes: historische geografie, cultuurlandschap
Max Rietkerk: milieukunde natuurwetenschappelijk
Frank van Rijnsoever: innovatiemanagement
Ruud Schotting: hydrogeologie
Caroline Slomp: geochemie
Bas Spierings: stadsgeografie
Tejo Spit: planologie
Rob van der Vaart: onderwijsgeografie
Reinoud Vissers: tektoniek
Wilma Wessels: paleontologie
Guus van Westen: Azië, Pacific
Literatuur
Dijk, C. van (1943) Werken op het gebied der antieke geographie en van verwante vakken in de Collectie-Lulofs en in de Universiteitsbibliotheek te Utrecht. Utrecht: s.n.. (>catalogusrecord)
Pater, Ben de (1999) Een tempel der kaarten: negentig jaar geografiebeoefening aan de Universiteit Utrecht. Utrecht: Faculteit Ruimtelijek Wetenschappen. (>catalogusrecord)