Desoriëntatie bij kleinere zwaartekracht en extreme versnellingen

Onze zintuigen zijn zo geëvolueerd dat ze optimaal werken in onze natuurlijke omstandigheden, zoals lopend op de savanne of zittend op kantoor. Onder zulke omstandigheden smeedt ons brein visuele informatie met informatie uit het evenwichtsorgaan en voorkennis samen tot één geheel, en weten we precies hoe we bewegen en wat boven en onder is.

In extreme situaties is dit echter niet zo vanzelfsprekend. Omdat ons brein heeft geleerd dat de zwaartekracht op aarde een constante versnelling is kan een constante versnelling, bijvoorbeeld van een straaljager, gemakkelijk worden verward met de zwaartekracht. Het gevolg is dat de straaljagerpiloot het gevoel krijgt achterover te kantelen en gedesoriënteerd raakt. Ook is bekend dat in een toestand van gewichtloosheid astronauten plotseling overvallen kunnen worden door het gevoel dat onder en boven omgedraaid zijn.

Uit het onderzoek van De Winkel blijkt dat de beweging die we zien en de beweging die we voelen aan specifieke voorwaarden moeten voldoen voordat ons brein ze tot één geheel kan smeden. Zo speelt in bewegingssimulatoren de mate waarin de omgeving als ‘echt’ wordt ervaren een rol.

Daarnaast ontdekte De Winkel in een paraboolvlucht met de Europese Ruimtevaartorganisatie ESA dat het gevoel van onder en boven kan worden verstoord wanneer de zwaartekracht afneemt maar nog wel kan worden gevoeld, zoals op de maan of op mars. Bovendien lijkt het erop dat deze drempelwaarde toeneemt met de leeftijd. Dat biedt perspectief voor jonge astronauten.