Auteursrechten

Auteursrechten in het onderwijs

Op het auteursrechteninformatiepunt van de Universiteitsbibliotheek Utrecht is zeer uitgebreide informatie te vinden over het op de juiste wijze omgaan met auteursrechten in digitale readers en de elektronische leeromgeving (ELO).

Stichting PRO

De Universiteit Utrecht heeft tot en met 2010 met het Nederlands Uitgeversverbond en Stichting Pro een readerovereenkomst afgesloten, waarin is aangegeven hoeveel er precies zonder toestemming vooraf mag worden overgenomen, wat dat kost en hoe het gebruik moet worden aangemeld. Stichting PRO is daarbij aangewezen als het centrale meld- en betaaladres. Deze overeenkomst is nog niet verlengd; onderhandelingen over eventuele verlenging zijn op dit moment (juni 2011) nog gaande. Totdat er een nieuwe overeenkomst is afgesloten, wordt de praktische uitvoering van de oude regeling gecontinueerd.

Belangrijk

• Vermeld altijd de bron: Hierin staat tenminste uit welk boek of tijdschrift de overname komt, wat het jaar van uitgave is en uiteraard welke uitgever (naam en plaats) het werk uitgegeven heeft. Dit is wettelijk verplicht. Als een deugdelijke bronvermelding ontbreekt wordt hiervoor door PRO het Vrijwaringsfonds tarief gehanteerd en kan er een aanvullende boete aan de faculteit verstuurd worden.
• Om het aantal woorden te bepalen worden overnames uit eenzelfde boek/tijdschrift bij elkaar opgeteld.
• Bij het bepalen van het aantal woorden tellen ook voetnoten en bronvermelding mee om de woordengrens te bepalen. Ook titelpagina's, inhoudsopgave's en pagina’s die aansluitend aan de gebruikte tekst staan en bijvoorbeeld zijn doorgehaald, tellen mee voor het aantal woorden.
• Illustraties, grafieken e.d. tellen mee voor 200 woorden per afbeelding.

Vragen vanuit de Geesteswetenschappen

Onderstaande vragen zijn door docenten binnen Geesteswetenschappen gesteld. Het antwoord is gegeven door Stichting PRO.

(Q)Welke woordgrens wordt gehanteerd in het geval van een theaterstuk? Valt dit onder literatuur (2500 woorden) of poëzie (100 regels)? Of geldt hier een aparte richtlijn voor?
(A)Er zijn geen aparte richtlijnen voor theater. Per stuk wordt bekeken of het onder literatuur of poëzie valt – indicatoren voor poëzie zijn metrum, rijm, korte (geen of weinig vol-)zinnen.

(Q)Wanneer van een gedicht of literair werk zowel de oorspronkelijke versie als de vertaling wordt gebruikt, waardoor de overname groter is dan 100 regels/2500 woorden terwijl het werk zelf wel binnen deze grenzen blijft, telt dit dan als een korte overname of niet?
(A)Oorspronkelijk werk en vertaling (bewerking) worden bij elkaar opgeteld. Op een bewerking rusten niettegenstaande de rechten van de oorspronkelijke maker ook rechten bij de vertaler. De bewerking is een verveelvoudiging van het oorspronkelijke werk, maar tevens ook een eigen werk.

(Q)Wanneer op meerdere plekken binnen een digitale cursusomgeving (ELO) eenzelfde werk wordt geplaatst, wordt dit dan bij elkaar opgeteld om de woordgrens te bepalen?
(A) Nee: het gaat om aantal woorden in de bron van overname. Dat betekent dat als dezelfde tekst meermalen wordt gebruikt in dezelfde reader, het aantal woorden van deze tekst voor de bepaling van een niet-korte overname maar eenmaal wordt geteld. Ter informatie: als de overname niet-kort is, dan wordt wel voor iedere keer dat een pagina is opgenomen afgerekend!

(Q) Vallen overnames afkomstig uit “google books” automatisch onder public domain en mogen deze dus vrij gebruikt worden?
(A)Nee, of sprake is van publiek domein wordt niet (mede) bepaald door, al dan niet (on)rechtmatig, gebruik op Google Books.

(Q)Hoe zit het wanneer een deel van een gedicht/literair werk/muziekstuk afgedrukt staat in een niet-literaire bespreking van dit stuk? Wordt in dat geval de grens van 10.000 woorden gehanteerd?
(A)Beide criteria worden afzonderlijk en naast elkaar gehanteerd. Indien in een overgenomen niet-literaire verhandeling meerdere gedichten/proza etc. uit verschillende bronnen zijn opgenomen, wordt het criterium per oorspronkelijke bron toegepast: alleen als de grens per werk uit een of meer in de verhandeling opgenomen oorspronkelijke bron wordt overschreden, geldt de overname als niet-kort om deze reden (de woorden/regels uit verschillende oorspronkelijke bronnen worden niet bij elkaar opgeteld)

(Q)Bij het bepalen van de woordgrens, worden samengestelde woorden (bijv in engelse taal) dan als 1 woord geteld?
(A)Samengestelde (hyphenated) woorden worden als een woord geteld.

(Q)Is een recentere uitgave van een oud stuk (b.v Shakespeare) rechtenvrij? 
(A)Nee, niettegenstaande de rechten op het oorspronkelijke werk rusten (ook) eigen rechten op de bewerking.

(Q)Wanneer de powerpoint presentatie van een college in een reader of binnen een digitale cursusomgeving worden geplaatst, geldt dan ook de grens van 25 afbeeldingen?
(A)Ja, maar het criterium geldt ook hier per bron waaruit wordt overgenomen.

(Q)Hoe wordt de grens literair/niet-literair bepaald? In sommige gevallen b.v. filosofische teksten of sommige (literaire) non-fictie is deze grens namelijk niet duidelijk.
(A)Wij zullen hier aansluiting zoeken bij pretentie van de maker: was de bedoeling een wetenschappelijke verhandeling te schrijven dan wordt het niet als literair beschouwd, was de pretentie een literair werk te schrijven dan beschouwen we het werk als literair, ongeacht onze eigen beoordeling van het literaire gehalte.

(Q)Mag een docent eigen werk dat nog niet gepubliceerd is, maar de publicatie wel is gepland, gebruiken?
(A)Dit mag alleen wanneer er nog geen rechten zijn afgedragen aan de uitgever. Dat wil zeggen wanneer het rechtencontract nog niet getekend is. De docent moet er in dat geval bij vermelden dat de rechten (nog) niet zijn overgedragen en dat de rechten nog in zijn geheel bij hem berusten

(Q)Een docent wil graag een reader samenstellen, waarin een artikel zit van zijn eigen hand. Ook een artikel van een collega-docent wordt in de reader opgenomen. Alle artikelen zijn opgenomen in een boek dat is uitgegeven. Kunnen deze lange artikelen kosteloos gebruikt worden?

(A)Het is begrijpelijk dat een artikel van eigen hand beschouwd wordt als eigen werk. U kunt echter niet zomaar aannemen dat u ook de auteursrechten bezit. “Eigen werk” betekent in de praktijk van PRO namelijk dat u (en u alleen) alle auteursrechten bezit. Zodra een werk is uitgegeven bezit ook de uitgever ieder geval een deel (zo niet alle!) auteursrechten.

(A)Wanneer expliciet afgesproken is dat u uw uitgeven werk kosteloos in een reader mag gebruiken, of dat u een deel van de auteursrechten blijft bezitten, hoeft u uiteraard niet meer een billijke vergoeding aan PRO af te dragen. Dit moet echter wel kenbaar gemaakt worden aan PRO: hiervoor is (een kopie van) de afspraak met de uitgever op papier voldoende.