Op 8 januari is vanuit Nieuw Zeeland het boorschip Joides Resolution vertrokken voor een unieke wetenschappelijke expeditie naar Antarctica. Onder de 32 wetenschappers aan boord zijn de Utrechtse paleoklimatologen Henk Brinkhuis en Peter Bijl. Brinkhuis is samen met een Spaanse collega leider van deze expeditie.
De wetenschappers op de Joides Resolution zullen onderzoek doen naar de geschiedenis van het Antarctisch klimaat. Tot zo’n 35 miljoen jaar geleden was de aarde een grote ‘broeikaswereld’ en was het overal veel warmer dan nu. Zelfs op Antarctica groeiden uitgestrekte bossen. Door natuurlijke oorzaken koelde de aarde daarna af en vormde zich relatief snel een dikke ijskap zoals we die nu kennen. Hoe heeft zo’n extreme klimaatverandering kunnen plaatsvinden? En wat leert dit ons over klimaatprocessen in het algemeen?
‘We weten nog heel weinig van de geschiedenis van de Antarctische ijskap en zijn stabiliteit’, zegt Henk Brinkhuis. ‘We hebben steeds meer aanwijzingen dat er in het verleden afwisselende periodes van groei en smelt zijn geweest’. Het paleoklimaatonderzoek dat met de Joides Resolution wordt uitgevoerd is de enige manier om achter die dynamiek van de ijskap en bijbehorende temperatuurschommelingen te komen. ‘Thermometers bestaan pas 150 jaar, van klimaatvariaties op langere tijdschalen hebben we dus geen meetgegevens.’ De expeditie moet leiden tot meer inzicht in de stabiliteit van de ijskap, en de risico’s voor de nabije toekomst. Want wat als de gigantische hoeveelheid ijs hier smelt? ‘Groenland is kid stuff vergeleken bij Antarctica’, waarschuwt Brinkhuis.
Tijdens de Wilkes Land expeditie worden kernen opgeboord uit de zeebodem, vlak voor de kust van Antarctica. Hier sedimenteert al miljoenen jaren zand en klei afkomstig van het continent. Onderzoekers kunnen zien of deze deeltjes tijdens warme perioden zijn getransporteerd (door wind en water) of tijdens koude perioden (door gletsjers). Bovendien bevat de zeebodem talloze resten van micro-organismen, die iets zeggen over bijvoorbeeld de temperatuur van het zeewater in het verleden. Zo is de zeebodem in feite een groot natuurlijk archief van continu veranderende omstandigheden. Brinkhuis: ‘Zeeklei is het geschiedenisboek van de aarde’.
De komende maanden houden we je via deze website op de hoogte van de vorderingen van de expeditie. Met videoverslagen zullen we een kijkje bieden in het dagelijks leven op het schip, en de barre omstandigheden waarin deze expeditie plaatsvindt.