02.12.2008 | Faculteit Bètawetenschappen, Earth and Sustainability, Faculteit Geowetenschappen
De broeikasramp 55 miljoen jaar geleden leidde tot een flinke stijging van de zeespiegel op verschillende plekken in de wereld. Dat blijkt uit onderzoek van Nederlandse wetenschappers. Zij publiceren hier binnenkort over in het vaktijdschrift Paleoceanography en deze week besteedt Nature Geosciences in een ‘research highlight’ al aandacht aan het artikel. Het onderzoek laat zien dat de opwarming, door stijging van de CO2-concentratie, op tenminste vijf continenten samenhing met een landinwaartse verschuiving van de kustlijn. Deze klimaatverandering wordt als een model beschouwd voor de huidige opwarming van de aarde. Hoofdauteur van het artikel Appy Sluijs en co-auteurs Henk Brinkhuis, Gert-Jan Reichart (alledrie van de Universiteit Utrecht), Stefan Schouten (NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek), Dirk Munsterman (TNO) en Jaap Sinninghe Damsté (NIOZ, Universiteit Utrecht) spelen internationaal een leidende rol in dit onderzoek.
Het blijkt dat mondiaal de zeespiegel steeg tijdens een fase van extreme opwarming van de aarde, 55 miljoen jaar geleden. Dat blijkt uit het nieuwe onderzoek naar gesteenten die nabij New York, in Woensdrecht (Noord-Brabant) en in Nieuw Zeeland op enkele honderden meters diepte zijn ‘opgeboord’. Woensdrecht een plaats die in die tijd ongeveer op de kustlijn lag, werd overspoeld door de zee tijdens de opwarmingsfase. Op een kustnabije plaats in Nieuw Zeeland werd de opbouw van hoogveen abrupt gestopt door deze zeespiegelstijging. Op basis van de samenstelling van onder meer fossiele algenassociaties en organische moleculen is vastgesteld dat deze trend ook in Californië, New York, de Arctische Oceaan, Rusland en Afrika plaatsvond. Met hoeveel meter de zeespiegel steeg is nog onduidelijk.
Mondiale opwarming leidt tot zeespiegelstijging
Dit onderzoek bevestigt dat mondiale opwarming, die 55 miljoen jaar geleden ongeveer 6oC bedroeg, tot zeespiegelstijging leidt. De aarde was vlak voor de opwarming 55 miljoen jaar geleden al zeer warm en er was geen of weinig ijs op de polen. De zeespiegel lag als gevolg daarvan tenminste 70 meter hoger dan nu. De extra opwarming zorgde ervoor dat het oceaanwater uitzette, vergelijkbaar met kwik in een thermometer. De vuistregel is dat 1 graad opwarming van al het oceaanwater tot ongeveer 1 meter zeespiegelstijging leidt.
Huidige klimaatmodellen geven geen realistisch beeld
Dezelfde groep onderzoekers toonde de afgelopen jaren in Nature aan dat de Noordelijke IJszee tijdens de fossiele broeikasramp van 55 miljoen jaar geleden een temperatuur van 24oC bereikte en dat er tropische algensoorten naartoe migreerden (Nature, juni 2006). Ook bleek dat de CO2 toen vrijkwam als gevolg van een klimaatskettingreactie (Nature, december 2007). Een belangrijk aspect van dit onderzoek is dat de huidige generatie klimaatmodellen niet in staat is een realistisch beeld te geven van de hoge temperaturen in de broeikaswereld van 55 miljoen jaar geleden. Dit heeft belangrijke gevolgen voor een betrouwbare voorspelling van ons toekomstige klimaat. In aanvulling op de film An Inconvenient Truth van Al Gore laat dit type onderzoek zien hoe een broeikaswereld eruit ziet, inclusief krokodillen en palmbomen op de Noordpool.
Earth and Sustainability
De Universiteit Utrecht heeft haar toponderzoek gebundeld in vijftien focusgebieden. Met deze focusgebieden wil de universiteit hoogwaardig onderzoek stimuleren en bijdragen aan het oplossen van grote maatschappelijke vraagstukken. Het hierboven beschreven onderzoek valt binnen het focusgebied ‘Earth and Sustainability’. Hierin wordt onderzoek gedaan naar een groot aantal processen op en in de aarde in relatie tot de talloze risico’s die het leven op aarde bedreigen. Onderzoek naar klimaat, energie en duurzaamheid en nanomaterialen valt hier ook onder. Meer informatie is te vinden op www.uu.nl/focusgebieden.
Publicatie en foto- en videomateriaal
Artikel Paleoceanography: ‘Eustatic variations during the Palaeocene-Eocene greenhouse world’ door Appy Sluijs, Henk Brinkhuis, Stefan Schouten, Dirk Munsterman, Gert-Jan Reichart, André Lotter, Jaap Sinninghe Damsté en anderen. Er is foto- en videomateriaal beschikbaar van boorkernen en fossielen.
Meer informatie
Wietske de Lange, persvoorlichter Universiteit Utrecht, (030) 253 4073, w.delange@uu.nl.
B.g.g. Nicoline Meijer, voorlichter faculteit Geowetenschappen, (030) 253 4966, n.meijer@geo.uu.nl.
B.g.g. Jan Boon, persvoorlichter NIOZ, (0222) 369466, boon@nioz.nl.