Burgers moeten de bijsluiter bij hun medicijnen, de offerte voor een hypotheek en het overzicht van hun pensioen kunnen begrijpen. Daarom is in de wet vastgelegd dat die teksten begrijpelijk moeten zijn. Maar zowel de omschrijving in de wet als het toezicht op de uitvoering schiet tekort. Dat concludeert prof. dr. Leo Lentz, hoogleraar Tekstontwerp en Communicatie, in zijn oratie die hij op 9 september zal houden aan de Universiteit Utrecht.
‘Vele organisaties boeken wel degelijk vooruitgang, ook al gaat dat langzaam’, zegt Lentz. ‘Maar de overheid moet niet denken dat met een nieuw artikel in de wet de problemen na publicatie in de Staatscourant zijn opgelost. Het is de vraag of wetgeving wel de juiste weg is om het doel te bereiken. De wet straalt veel naïviteit uit. Begrijpelijkheid laat zich niet zo makkelijk afdwingen met een wetsartikel.’
Informatie onvindbaar in hypotheekpakket
In zijn oratie neemt Lentz vier onderwerpen onder de loep waarvoor de wet voorschrijft dat ze begrijpelijk moeten worden uitgelegd: hypotheken, pensioenen, bijsluiters, en toelichtingen bij medisch onderzoek. ‘Vooral voor hypotheken is de situatie erg slecht. Slechts 5 tot 21% van de proefpersonen blijkt de juiste informatie te vinden in het pakket dat banken aan nieuwe klanten verstrekken. Het percentage dat een passage kan vinden én goed begrijpt is nog veel lager.’
Bijsluiters niet goed getest
Over bijsluiters bij medicijnen bestaan al lang klachten. In de wet staat dat de bijsluiter precies volgens een bepaalde – in Europa vastgestelde – opbouw moet zijn geschreven. ‘Die opbouw is echter niet getest bij patiënten. Uit onderzoek van de Universiteit Utrecht blijkt dat de verplichte kopjes patiënten niet goed helpen om snel informatie te vinden’, aldus Lentz.
In de wet staat ook dat nieuwe bijsluiters getest moeten worden bij lezers. Op de testprocedure is veel kritiek, vooral omdat een geslaagde test in één Europees land genoeg is. Lentz: ‘Maar een test in Finland garandeert geen begrijpelijke bijsluiter in Nederland.’
Onbegrijpelijke teksten
Ook toelichtingen bij medisch onderzoek moeten volgens de wet begrijpelijk zijn, maar verder is er niets vastgelegd. ‘De inspectie voor de gezondheidszorg heeft diverse rapporten gepubliceerd waaruit blijkt dat ziekenhuizen er niet goed in slagen deze teksten begrijpelijk te maken’, aldus Lentz. ‘Ook het jaarlijkse pensioenoverzicht schiet ernstig tekort in begrijpelijkheid. Bovendien concludeerde toezichthouder AFM in 2010 dat meer dan de helft van de ‘startbrieven’ die mensen krijgen zodra ze voor hun pensioen beginnen te sparen, niet voldoende begrijpelijk was.’
Meer informatie
Andrea van Leerdam, persvoorlichter faculteit Geesteswetenschappen, (030) 253 8734, a.e.vanleerdam@uu.nl.
B.g.g. Perscommunicatie Universiteit Utrecht, (030) 253 3550, perscommunicatie@uu.nl.